Wanneer ontwaken wij uit onze slaap?

Zo heb ik het begrepen: eerst waren er alleen dictators: hertogen, keizers, koningen en andere machtige lieden (altijd mannen) die over een regio met alle levende have heersten. Alleenheersers. In het oude Griekenland, dat wil zeggen ‘in de stadsstaat Athene’, werd geëxperimenteerd met enige zeggenschap van het volk; het mannelijke deel daarvan wanneer dat niet tot slaaf gemaakt was en – het uitsluiten van vreemdelingen is niet alleen van de moderne tijd – alleen de erkende Atheense mannen. ‘Democratie’ is echter in de geschiedenis van de mensheid maar weinig echt toegepast geweest. Pas sinds ongeveer een eeuw werd het aarzelend in een groeiend aantal landen als bestuursvorm aangenomen. Pas in de veel recentere geschiedenis ontstaat er iets van ‘democratie als staatsvorm’.

En wat houdt dat in? Wat ieder voor zich kan doen, doet ieder voor zich, maar wat je samen moet doen zoals het aanleggen van wegen en de zorg voor zieken, doe je samen. Toen ik in 1953 verwekt werd, werd op de weg tussen Utrecht en Maartensdijk nog tol geheven. In 1825 was die weg, de Soestdijkerstraatweg tussen Utrecht, Maartensdijk en Soestdijk, bestraat op gezag van jonkheer Jan de Rovere – of hij een chique rover geweest is heb ik niet kunnen achterhalen – de Rovere van Breugel. Daarom mochten zijn nazaten van het Rijk tol heffen, mits een deel van de tol aan de erven van Paulus Bonnet gegund werd, die grond aan de weg kwijtgeraakt was. Van tolwegen was bekend dat ze de handel tussen plaatsen en steden beperkten. Zonder tol te heffen was daarentegen de aanleg en het wegonderhoud onbetaalbaar. Als laatste Nederlandse private tolweg werd de tol over deze weg nog voor mijn geboorte in 1953, na een bestorming van het tolhuis door automobilisten, afgeschaft.

Ergens hebben de Fransen wel gelijk: privatisering is de hel

Wat ieder voor zich kan doen, doet ieder voor zich en wat je samen moet doen, doet de overheid in opdracht van onze democratisch gekozen regering: handhaving van het binnenlands gezag, infrastructuur, militaire verdediging, onderwijs, toezicht op naleving van alle uiteenlopende wetten en regelingen, welzijn en zorg. De Hollandse Spoorweg Maatschappij en de Staats Spoorwegen werden, nadat die eerder al andere spoorwegmaatschappijen “opgeslokt hadden”, de Nederlandse spoorwegen: dat bleek veel beter en veel goedkoper.

Inmiddels zijn we overal in Europa drie decennia overheidsdiensten aan het privatiseren. Immers, wanneer aandeelhouders geld onttrekken aan de dienstverlening zal het allemaal wel beter en efficiënter gaan. Concurreren om dienstverlening levert volgens het huidig adagium de beste service tegen de laagste prijs. En hoewel het leven voor burgers duurder en duurder wordt (en de aandeelhouders rijker en rijker), hoewel aan geprivatiseerde bedrijven gevraagd in plaats van opgelegd wordt iets aan – bijvoorbeeld – de CO2-uitstoot te doen, hoewel vitale diensten zelfs in dit rijke Nederland voor de minder bedeelden niet meer toegankelijk zijn, heeft de Europese Unie onlangs een opdracht gegeven aan – ik geloof PricewaterhouseCoopers – na te gaan wat aan overheidsdiensten nog meer geprivatiseerd kan worden. We kunnen ons volgens mij na het afschaffen van de dividendbelasting met recht afvragen of de lobby van het bedrijfsleven regeert of de door ons gekozen volksvertegenwoordigers in ons gezamenlijk belang.

Komende donderdag zal de ‘Algemene Centrale der Openbare Diensten’ van het ‘Algemeen Belgisch Vakverbond’ in Gent een studiedag organiseren over de toekomst van onze publieke dienstverlening. Onder andere

  • Cat Hobbs van de actiegroep ‘We own it’, die recent nog de Britse socialist Jeremy Corbyn adviseerde, komt daar spreken. Net als
  • Andrew Cumbers, auteur van ‘Reclaiming Public Ownership: Making Space for Economic Democracy’ en professor in politieke economie,
  • Satoko Kishimoto: coauteur van ‘Reclaiming Public Services’, klimaatactivist en onderzoeker van de Transnational Institute en
  • Sam Mason, klimaatadviseur voor de Britse vakbond voor de openbare diensten PCS.

De mainstreammedia hebben het gemist, maar het terugwinnen van publieke eigendommen gaat zo zachies aan wereldwijd. Volgens Hobbs zijn publieke diensten “het mooiste en meest geciviliseerde dat mensen ooit hebben gecreëerd” en dat is vooralsnog ook mijn overtuiging.

Wanneer zouden we in Nederland zo ver zijn, dat we ònze coöperatieve krachten weer gaan bundelen om echt invloed uit te gaan oefenen op onze regering, die zich in de luren laat leggen door grootbedrijven en die vindt dat ‘haast ongelimiteerd winst kunnen maken’ zaligmakend is voor ons allemaal, ook als die winsten feitelijk onttrokken worden aan de schatkist; een regering overigens die angstig is voor de mening van haar kiezers?

Bronnen: de website van de Utrechtse stichting voor het industrieel erfgoed inzake tolhuizen in de provincie Utrecht, “Maartensdijk, Geschiedenis en architectuur” door Michiel Kruidenier en Joost van der Spek, pagina 209 en “Ergens hebben de Fransen wel gelijk: privatisering is de hel” door Thomas Den Hert via DeWereldMorgen op 23 april 2018.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s