Opkomend anticommunistisch, antidemocratisch, antiliberaal, anti-intellectueel, antiparlementair en autoritair nationalisme

Toen Pim Fortuyn in 2002 voorstelde het verbod op discriminatie te schrappen, bracht de presentator van het Journaal ‘Artikel 1 van onze Grondwet’ in herinnering om daaraan toe te voegen: “Er is maar één partij die eerder durfde voor te stellen dát artikel te wijzigen en dat was de extreem rechtse partij Centrum Democraten van [Hans; GjH] Janmaat”. In 2021 won de Partij Voor de Vrijheid van Geert Wilders zonder veel ophef 17 zetels met in haar verkiezingsprogramma: “Mensen die geen vreemden in hun eigen land willen worden. Maar vast willen houden aan onze tradities en vrijheden. Mensen die weten dat de beloftes van Mark Rutte niets waard zijn. En dat er niets onverstandiger is dan vrij baan te geven aan de islamitische ideologie die ons onze vrijheid wil afpakken. Mensen met ruggengraat, die verlangen naar een sterk, soeverein, sociaal en trots Nederland. Dát Nederland wil ik terug”.

De mens, de schoft, die went aan alles, Fjodor Dostojevski.

Ik vind het schandelijk en we kunnen ons er druk over maken, maar deze Nederlandse ontsporingen van ethiek en moraal zullen altijd klein bier blijven. Voor Hongarije, met Viktor Orban aan het roer, geldt op de keper beschouwd – hoe erg ook – hetzelfde.

Daarentegen kan het desastreus aflopen nu de Verenigde Staten van Amerika voorsorteren op anticommunistisch, antidemocratisch, antiliberaal, anti-intellectueel, antiparlementair en autoritair nationalisme, ofwel fascisme onder de vlag van ‘Make America Great Again’. De deelnemers aan de raid op het Capitool van 6 januari 2021 hadden zonder enige twijfel verschillende beweegredenen en inzichten. Ze vonden elkaar evenwel in hun streven naar de omverwerping van een democratisch verkozen regering. Wat er zich toen afspeelde, was per definitie kort en goed een poging tot staatsgreep. Noam Chomsky stelt: “Hadden enkele prominente Republikeinse figuren een andere houding aangenomen en de couppoging gesteund, dan had het militaire bevel andere beslissingen genomen. Dan had die poging warempel nog kunnen slagen ook. [Donald; GjH] Trump haalde alles uit de kast om de coup te ondersteunen (…) Een grote meerderheid van de Republikeinse kiezers had een dergelijke staatsgreep zeker toegejuicht. Ook de grote tenoren van het Republikeins politiek bestel, die op enkele uitzonderingen na in een beschamend vertoon van lafheid voor Trump door het stof kruipen, hadden er zich vlotjes achter geschaard”.

Voor hen in Kiribati maakt het niet uit, vrees ik

Ik verafschuw veel van het Democratisch beleid van Joe Biden, maar realiseer me al te goed dat we er op heel de aardbol in de nabije toekomst mooi klaar mee zijn wanneer de door en door verrotte Amerikaanse Republikeinse Partij de macht weer in handen krijgt. Het gaat immers om een wereldmacht, die zich van alle landen veruit het best bewapend heeft. Een land dat al heel lang haar eigen belangen stelt boven elk ethisch principe en het internationale recht. Een land waarvan we inmiddels gewoon zijn dat wie zich niet achter haar agressief beleid stelt, veronderstelt wordt een vijand te zijn en waar mogelijk gedwongen wordt naar haar pijpen te dansen. Kortom, een land dat geen ‘nee’ duldt. Voor de inwoners van De Straat Torres eilanden, Kiribati, Malediven, Palau, de Salomonseilanden, de Seychellen en Tuvalu zal het weinig uitmaken, omdat ze toch al vlotjes onder de zeespiegel zullen verdwijnen, maar voor wie klimaatverandering nog wel een leefbaarder wereld kan opleveren zal zich met de Republikeinen in het Witte Huis op een fascistoïde chaos moeten voorbereiden.

Bronnen: “8 januari 2022 van de Gutmensch-scheurkalender” door Rob Weinberg van de Correspondent, “Noam Chomsky: ‘Protofascisme en wit nationalisme ingrediënten sluipende coup door Republikeinse Partij’” door Alex Henderson op Alternet via de vertaaldesk van DeWereldMorgen op 17 januari 2022“ en Deze eilanden dreigen te verdwijnen door de stijgende zeespiegel” door Nicole Orij via NOS op 7 juni 2018.

Ik wil een heel ander gaaf land

In de wereld waar ik zou willen leven houden de gezagsdragers waaronder ik leef zich strikt aan alle mensenrechtenverdragen en probeert onze rijksoverheid niet bij ‘het grote geld’, maar binnen de Verenigde Naties het beste jongetje of het allerbeste meisje van de klas te zijn. Naar mijn mening is een organisatie als de VN een kenmerk van een streven de wereld beschaving te brengen. Dat kompas ontbeert – helaas voor mij – onze overheid. De Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken rapporteerde bijvoorbeeld onlangs nog dat Nederland “meer moet doen tegen mensenrechtenschendingen bij het tegenhouden van migranten en vluchtelingen aan de Europese buitengrenzen”. Er zijn zelfs claims tegen Nederland(s belastinggeld) in voorbereiding.

Vluchtelingen hebben volgens het VN-vluchtelingenverdrag, dat ook door Nederland is ondertekend, recht om asiel te vragen in Europa. Nederland betaalt mee aan de bewaking van de buitengrenzen van de Europese Unie en levert daarvoor ook menskracht. Het is vluchtelingen uiterst moeilijk gemaakt de Europese grenzen over te steken, en door de zogeheten pushbacks, het terugjagen van mensen die de Europese Unie vaak met groot gevaar eindelijk bereikt hebben, krijgen zij geen kans om van dit recht gebruik te maken. Bovendien kunnen zij geen bezwaar maken bij de Europese grensbewaker Frontex of bij andere Europese instanties over hun mishandeling. Laat staan over het vele geld dat zij aan mensensmokkelaars moesten betalen om door mazen in de hermetisch gesloten grenzen te glippen.

Het onlangs verschenen rapport roept het Nederlandse kabinet op om in EU-verband werk te maken van de bescherming van migranten en vluchtelingen aan de Europese buitengrenzen. De houding van lidstaten moet van de onderzoekscommissie veranderen “van ‘waar komen we mee weg?’ naar ‘wat behoren we doen?’”.

En waarmee onze overheid vooralsnog gemakkelijk wegkomt is om het aanvragen van asiel in Nederland zo moeilijk mogelijk te maken. Het kan alleen in Ter Apel, een half uur lopen van de dichtstbijzijnde bushalte daar. Kansloze zaken krijgen voorrang, zodat kansvolle Jemenieten, LHTBI-ers en Syriërs ruim anderhalf jaar moeten wachten voordat hun procedure van start kan gaan, gezinshereniging kan pas gestart worden nadat de eerste procedure is afgerond en duurt ook zo’n anderhalf jaar. Deze wachttijden leidden niet tot extra inspanning, totdat rechters dwangsommen aan de Immigratie- en Naturalisatiedienst gingen opleggen.

Alles rondom asiel lijkt erop gericht dat migranten en vluchtelingen hun achterblijvers laten weten: “Kom hier niet naar toe, want het is vreselijk wat we hier meemaken”. Ik vrees onverholen dat wanneer de verblijfsvergunning met hangen en wurgen dan toch (vooreerst voor 5 jaar) verleend is de nieuwe Nederlander zich na al dat getreiter ook niet meer met hart en ziel aan Nederland zal gaan hechten, maar dat weet je natuurlijk maar nooit.

Enfin, deze bedenkelijke zorg voor vreemdelingen is dus niet het ‘gave land’, waarin ik graag zou leven. Liever zou ik zien dat Nederland eraan bijdraagt om in verre landen het motief om er vandoor te gaan zou verminderen door op te houden bedenkelijke regiems aan munitie, wapens en wapensystemen te helpen en door handel, waarvan de winsten ten goede komen aan mensonterende overheden en multinationals, vaak ook nog gebaseerd op uitbuiting, te stoppen. Of gemonitoorde eisen te stellen aan de leef- en werkomstandigheden van het voetvolk.

Bron: “Commissie: pushbacks ontoelaatbaar, ook voor Nederland dreigen dagvaardingen” van de redactie Binnenland via NOS op 11 januari 2022 en 13 januari op de Gutmensch scheurkalender.

Wie zich beter wil informeren over hetgeen er zich aan de buitengrenzen van de EU afspeelt, kan hier een link openen naar het artikel “Een hel creëren om mensen af te schrikken”. Dat artikel verscheen in de Groene Amsterdammer van 12 januari 2022.

Tegen de leerstellingen van alle religies en menselijke goede wil

Het plan van de Verenigde Naties, om extreme armoede tegen 2030 uitgeroeid te hebben, mislukt momenteel door een reeks wereldwijde problemen, waaronder de covid-19-pandemie, klimaatverandering en de wijdverspreide militaire conflicten. Bijna 25 jaar lang lukte het de eerste van de 17 Duurzame Ontwikkelingsdoelen* (SDG) van de VN, uitbannen van alle vormen van (extreme) armoede, terug te dringen, maar een rapport van de Wereldbank, dat afgelopen oktober werd bijgewerkt, zegt dat nu weer ongeveer 100.000.000 extra mensen in armoede leven.

VN-secretaris-generaal Antonio Guterres beaamt dat de pandemie “uitdagingen heeft blootgelegd”, zoals de zware prijs die samenlevingen betalen door gebrek aan universele sociale bescherming, ontoereikende gezondheidszorg en structurele ongelijkheden.

Het verleden maakt deel uit van ons heden, dat onze toekomst bepaalt.

De gezaghebbende Roberto Bissio, coördinator van Social Watch (een internationaal netwerk van burgerorganisaties die monitoren hoe overheden voldoen aan internationaal overeengekomen verplichtingen), wees erop dat de Wereldbank armoede opnieuw onderschat door het te meten met de extreem lage standaard van $ 1,90 per dag.De Bank heeft gelijk dat SDG-1 over het verminderen van armoede tegen 2030 zonder grote beleidswijzigingen niet zal worden behaald, maar SDG-10 over het verminderen van ongelijkheid ook niet”, zei Bissio. Met name in het Zuiden, waar staten onvoldoende geld hebben om onderlinge verschillen tegen te gaan, blijkt dat ongelijkheid is verergerd. De Wereldbank hanteert beschamende eisen als deregulering en privatisering wat ongelijkheid juist verergert. Bissio doelt daarmee op de voorwaarden, die aan landen worden opgelegd om financiële hulp te ontvangen: “De instelling, die beweert armoedebestrijding als belangrijkste mandaat te hebben, is een deel van het probleem, niet van de oplossing.

Ook Vicente Yu, senior juridisch adviseur bij het Third World Network, zegt dat de tegenslagen in de strijd tegen de wereldwijde armoede als gevolg van de covid-19-pandemie in 2020 met name in ontwikkelingslanden de impact heeft verergert van andere crises, zoals biodiversiteitsverlies, klimaatverandering en de ontwikkelingskloof voor de armen in de wereld. Hij spreekt van “historisch onrecht” en stelt:“Het verleden maakt deel uit van ons heden dat onze toekomst bepaalt. Deze crises zijn met elkaar verbonden en kunnen niet effectief worden bestreden met versnipperde inspanningen of in graan-opslagplaatsen. (…) Wereldwijde armoede en ongelijkheid worden niet veroorzaakt doordat mensen niet hard werken, maar door de manier waarop het wereldwijde economische, financiële en handelssysteem is opgezet.” Dat bouwwerk maakt het voor arme volkeren en landen moeilijk om uit de armoede te komen.

Armoede en ongelijkheid zijn geen natuurverschijnselen

Het voortbestaan van ernstige armoede en ongelijkheid voor veel volkeren over de hele wereld, nog verergerd door het klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en de pandemie, is een groot onrecht, te meer wanneer het wordt gezien tegen de technologische en industriële vooruitgang elders op de wereld en de kapitaalaccumulatie van een relatief klein aantal mensen in dezelfde periode dat dit ontrecht plaatsvindt. “Het is tegen de leerstellingen van alle religies en menselijke goede wil om te weigeren op te treden tegen het onrecht van armoede. We mogen niet wegkijken en oproepen tot liefdadigheid. We moeten met moed en overtuiging handelen om onrecht recht te zetten en voor iedereen bevrijding van armoede en ongelijkheid te bereiken (…) Het jaar 2022”, aldus Yu, “zou het jaar moeten zijn waarin alle volkeren samen komen om elkaar te bevrijden van de ketenen van wereldwijde armoede en ongelijkheid.

Volgens Yu zijn armoede en ongelijkheid “geen natuurverschijnselen, maar ze worden veroorzaakt door de handelswijze van mensen”. Daarom zouden ze ook door menselijke ingrijpen kunnen worden teruggedraaid. Echter, doordat we nalaten om gezamenlijk op alle fronten aan te pakken tegen armoede en ongelijkheid leidt dat tot machteloosheid, schendingen van mensenrechten, toegenomen onzekerheid en uitsluiting voor gemeenschappen, landen en volkeren. Hij bedoelt daarmee dat de onderliggende oorzaken en gevolgen van klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en pandemische reacties niet adequaat, maar versnipperd worden aangepakt. Yu wijst erop dat door ons falen zelfs ontkend wordt dat we keuzemogelijkheden hebben. Yu: “De bestrijding hiervan [armoede en ongelijkheid; GjH] moet plaatsvinden door een brede en systemische inspanning over de hele wereld, gebaseerd op een diep gevoelde urgentie; op een begrip van rechtvaardigheid en daadwerkelijk rechtvaardig handelen, waarbij publiek eigendom bij het ondernemen cruciaal is voor onderling afgestemde acties op economisch, sociaal en milieugebied. Het gaat erom te kiezen om de voorwaarden te creëren voor menselijke waardigheid en een fatsoenlijk leven voor iedereen, in plaats van te hopen op liefdadigheid van de rijken.

Bron: “A Fast-Spreading Pandemic has Reduced an Additional 100 Million People into Poverty” door Thalif Deen via InterPressService op 6 januari 2022 (vertaling op persoonlijke titel).

Voor wie hier meer over wil lezen: De Groene Amsterdammer van 5 januari 2022 heeft een lezenswaardig overzichtartikel opgenomen over ‘eerlijk klimaatherstel’. Dat artikel is hier te lezen.

* De 17 SDG’s zijn (bron ‘Rijksoverheid van Nederland’):

  1. Uitbannen van alle vormen van (extreme) armoede
  2. Einde aan honger, zorgen voor voedselzekerheid en duurzame landbouw
  3. Gezondheidszorg voor iedereen
  4. Inclusief, gelijkwaardig en kwalitatief onderwijs voor iedereen
  5. Gelijke rechten voor mannen en vrouwen en empowerment van vrouwen en meisjes 
  6. Schoon water en sanitaire voorzieningen voor iedereen
  7. Toegang tot betaalbare en duurzame energie voor iedereen
  8. Inclusieve, economische groei, werkgelegenheid en fatsoenlijk werk voor iedereen
  9. Infrastructuur voor duurzame industrialisatie
  10. Verminderen ongelijkheid binnen en tussen landen
  11. Maak steden veilig, veerkrachtig en duurzaam
  12. Duurzame consumptie en productie
  13. Aanpak klimaatverandering
  14. Beschermen en duurzaam gebruik van de oceanen en zeeën
  15. Beschermen van ecosystemen, bossen en biodiversiteit
  16. Bevorderen van veiligheid, publieke diensten en recht voor iedereen
  17. Versterken van het mondiaal partnerschap om doelen te bereiken

Ons nieuwe kabinet

Op 8.8.’16 schreef ik mijn eerste weblog. Niet hier, maar op een in de internet-mist verdwenen website. Vòòr die mooie augustus-dag had ik de smaak van het blogs schrijven te pakken gekregen door op advies van een broer van mij SanteLOGie een tijdje te volgen; de blogs van een ex-collegajournalist van hem, die ‘Sante’ als voornaam heeft.

De man schrijft naar mijn smaak boeiend, gemakkelijk en getuigt van een visie. Hier is een voorbeeld van hoe hij tegen ons aanstaande kabinet aankijkt.

En als we het dan over het vandaag aantredende kabinet hebben; ook Dirk Bezemer slaat in de 1ste Groene Amsterdammer van dit jaar de kabinetsspijker op zijn zwaktekop: waar het Rijk bespaart, ontstaat een niveau lager een tekort. Onderaan die keten staat de kwetsbare burger, die enkel nog op zichzelf kan bezuinigen. En juist die groep ontbreekt in het nieuwe coalitieakkoord. Zijn column is hier te lezen.

Ik wens met name de kwetsbare mensen in onze samenleving vandaag extra sterkte met ons nieuw aangetreden kabinet, dat ‘er zin in’ schijnt te hebben. Iedereen die structurele oplossingen wenst voor de bedreigingen van de aarde en de mensheid adviseer ik nog drie jaar geduld.

Selectieve verontwaardiging

De plicht van kriti… nou ja daar doen we in dit zogeheten vrije land niet aan. We zijn allemaal vrije mensen die naar believen mogen beweren dat de aarde plat is. OK dan. Dan nog eens…

De morele plicht van kritische mensen is om juist de misdaden aan te klagen die in hùn naam worden begaan. Journalisten en mediacommentatoren, die wantoestanden in verre landen verontwaardigd afkeuren, zijn te vergelijken met de moed van iemand, die zich boos maakt over slavernij in de 16de eeuw; mooi, maar irrelevant.

Aanklagen wat de eigen overheden doen, heeft daarentegen zin. Met zulke aanklachten zijn misstappen te beteugelen. Bovendien geven zulke aanklachten pas gezag aan meningen over wat in andere landen misgaat. Aan selectieve verontwaardiging heeft niemand wat; dan wijzen we allemaal naar elkaar wat in het beste geval alleen de sfeer verziekt.

Helaas is zo’n kritische blik bij onze media eerder uitzondering dan gewoonte. Onze media lijken als enige doel te hebben ons te amuseren, zodat targets aan abonnementen, kijkcijfers of klikken gehaald worden. Amusement zet zelden aan tot een kritische bezinning. Bij entertainment moet de doelgroep zich na afloop met een goed gevoel op het volgende kunnen storten. Verontrustend nieuws, dat het ook hier niet pluis is, komt dus ongelegen. Juist dat laatste ‘niet weten en focussen op onrecht elders’ geeft weer wel een goed gevoel. Het goede gevoel van onwetendheid, zou ik zeggen. Echter, wanneer we het kwaad, waar onze overheden zich schuldig aan maken, niet in het gezicht kijken, zullen we uiteindelijk het onrecht dat in onze naam gebeurt niet meer herkennen.

Voor degenen, die het lef hebben de hand in eigen boezem te steken, zit er niets anders op dan zich buiten de bekende paadjes om te informeren over wat onze overheden uitvreten. Er zijn voldoende dossiers met belangwekkende informatie beschikbaar, zoals het regeerakkoord 2021 “Omzien naar elkaar, voortuitkijken naar de toekomst”. Om maar wat te noemen.

Bronnen: De uitspraken van Noam Chomsky in het artikel “1000 dagen Assange in Belmarsh, 1000 dagen journalistieke schande” door Lode Vanoost via DeWereldMorgen op 5 januari 2022. Aan het eind van dit lezenswaardig artikel is een link opgenomen naar het interview waarin Chomsky tegen BBC-icoon Andrew Marr zegt: ‘Ik zeg helemaal niet dat jij gecensureerd wordt. Ik ben er zeker van dat jij alles gelooft wat je zegt. Mijn punt is dat jij hier niet zou zitten als je andere gedachten gehad zou hebben’ en “KliFi. Woede in Nederland” door Adriaan van Dis via 1 januari op de Gutmensch Scheurkalender 2022.

Ik heb een droom

Zo, de donkere dagen voor de kerst zijn achter de rug. De dagen worden weer langer en we kunnen inmiddels ook op het verloop van de laatste feestdagen van 2021 terugkijken. Nu, na een paar weken van traditie, kunnen we weer verder met onze dagelijkse levens. O, voor ik het vergeet:

blijf gezond, geniet en zorg goed voor wie je dierbaar is

Ik hoop toch van harte dat we, aangezien het de jaren hiervoor niet gebeurd is, dit jaar met elkaar getuigen kunnen zijn van een trendbreuk met ons gemeenschappelijk verleden. Dat we op basis van ethiek met elkaar om gaan gaan en dat op basis van ethiek politiek bedreven gaat worden.

‘Ethiek’, ja ik weet dat dat een moeilijk begrip is. Ik bedoel ermee dat we, net voordat we tot handelen overgaan, ons kritisch bezinnen of ons voorgenomen handelen het meest juiste is om in de gegeven situatie te doen. Dat we de gevolgen van ons doen en laten van te voren proberen te overzien en wanneer we dan toch de daad bij het woord voegen de volle verantwoordelijkheid op ons durven nemen – en nemen –  voor hetgeen we gedaan, gelaten of gezegd hebben. Dat we nooit meer iets hoeven te verzwijgen over wat we gedaan hebben omdat we eerlijke, oprechte keuzes hebben gemaakt. Misschien achteraf toch niet (helemaal) goed, maar dat we op basis van de toen beschikbare informatie op het moment van handelen wel deden wat werkelijk het meest juist leek.

Het wordt een genot om in de spiegel te kijken

En dat we dat in ons eigen leven, op school, thuis, onder familie, vreemden en onder vrienden of op onze vrijetijdsbesteding of op ons werk gaan handelen met de oprechte bedoeling het werkelijk-juiste te doen, en dat ook degenen die meer aan de touwtjes trekken dat gaan doen; wars van het minste zelfzuchtig eigenbelang of kokerdenken; telkens proberend voor de gemeenschap, waarvan ze deel uitmaken, en voor hen die van hen afhankelijk zijn en voor hen die – hoe indirect ook – gevolgen van hun handelen ondervinden, het meest juiste te doen wat mogelijk is.

Op naar een wereld waarin volgens mij iedereen wel zou willen leven…

Lerend van de geschiedenis op naar een nieuw jaar

Amerikaanse en Europese overheden waren voorzichtig in hun aanpak van de pandemie”, schrijft hoogleraar Moderne Geschiedenis aan Columbia University Adam Tooze in zijn laatste boek ‘Shutdown’. Het autoritaire China bleek een stuk voortvarender, “Het is een subliem spektakel dat het regime in Beijing opvoert.

Wereldwijd is grote morele vooruitgang geboekt in de waardering van menselijk leven

Na publicatie van zijn boek ‘Crashed’ in 2018 drong het tot de ingewijden door dat het volgende project van Tooze een traditionelere vorm van geschiedschrijving zou betreffen: de geschiedenis van de milieubeweging. In zijn blogs en op Twitter doken steeds vaker verwijzingen op naar rapporten over biodiversiteitsverlies, broeikasgassen en klimaatopwarming. En toen meldden in december 2019 in de Chinese provinciestad Wuhan tientallen inwoners zich bij de medische autoriteiten met een mysterieuze longaandoening. Begin januari werd de eerste dode geteld. Een paar weken later was het virus geïdentificeerd – Covid-19 – en mocht niemand in Wuhan en omstreken haar of zijn huis meer uit. Op 12 maart 2020 betitelde de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) de uitbraak formeel tot een pandemie en even later ging streek voor streek de hele wereld op slot.

Het resultaat van Tooze’s ijver draagt dus de titel ‘Shutdown’ (stilleggen), en niet het voor de hand liggende Lockdown (vergrendelen). Het is een met veel vaart geschreven mondiale reconstructie van de pandemie, met veel ruimte voor de economische en financiële consequenties en een gedetailleerde beschrijving van politieke beslissingen, die aan de wieg hebben gestaan van de gigantische reddingspakketten, die zijn gebruikt om economieën draaiende te houden. En net als bij ‘Crashed’ spreekt uit de hoofdstukken over China bewondering voor de effectiviteit van het Chinese bureaucratische apparaat; zowel bij de bestrijding van het virus als bij het opvangen van de sociaal-economische gevolgen van de maatregelen, die werden getroffen om de verspreiding ervan tegen te gaan. En net als bij ‘Crashed’ krijgt de Amerikaanse technocratie, gegroepeerd rond de Federal Reserve, de eer het mondiale financiële stelsel in de lucht te hebben gehouden en daarmee het ontstaan van een financiële crisis binnen deze medische crisis te hebben voorkomen.

Anders dan bij ‘Crashed’ is het oordeel over de politieke reactie in Europa en de VS deze keer gelijkluidend: beide hadden te laat in de gaten met welk virusgeweld ze te kampen hadden. Beide verkeerden te lang in de veronderstelling dat de epidemie zich net als tijdens de Hongkonggriep en Sars tot Azië zou beperken. En ook anders dan bij ‘Crashed’ is deze keer het oordeel over de beleidsreactie van de Europese politieke elites veel lovender dan die over het politieke apparaat van de VS, die pas met Joe Biden onder de nevel van het trumpisme vandaan wisten te kruipen. Volgens Tooze hebben beide onnodige doden op hun geweten en hij meet dit af aan het succes dat China en andere Zuidoost-Aziatische staten wisten te behalen door veel doortastender in te grijpen. Ze lieten de laksere en langduriger maatregelen van de Westerse wereld voor wat het was en traden doortastend op waardoor ze onder meer grote economische schade wisten te voorkomen.

Dat overal ter wereld – op enkele uitzonderingen na – min of meer gekozen is voor hetzelfde pakket aan maatregelen om de mobiliteit van het virus in te perken, wordt door Tooze gezien als bewijs voor zijn stelling dat er wereldwijd grote morele vooruitgang is geboekt in de waardering van menselijk leven.

Naast complimenten ook een ferm tegengeluid

In een lange recensie in de ‘New Left Review’ liet de Britse historicus Perry Anderson als enige in het koor van lofzangen op ‘Crashed’ een tegengeluid horen. De kern van Andersons bezwaar tegen het boek was dat het geen belangenanalyse bevatte. Tooze nam genoegen met de motieven die de monetaire autoriteiten gaven voor de schaal en manier waarop zij intervenieerden: ‘de mondiale financiële stabiliteit garanderen en het financiële stelsel redden’. Anders gezegd: het levenselixer ‘geld’ van het alternatiefloze mondiale kapitalisme laten blijven stromen.

Echter, anno 2021 zouden we veel beter moeten weten. Het is de afwezigheid van zo’n politiek-economische belangenanalyse, die Anderson deed concluderen dat Tooze een geprivilegieerd lid van de kosmopolitische elite was, die schreef vanuit een centristisch, technocratisch wereldbeeld: zeg maar een doorsnee D66’er. Bij ‘Shutdown’ wreekt zich dit. Door de politieke belangen – op één paragraaf over het einde van het neoliberalisme aan het slot van het boek na – niet te benoemen leest ‘Shutdown’ als een lofzang op technocratie, ook in zijn ondemocratische Chinese variant, en van de weeromstuit als een intellectueel afscheid van de Westerse democratische traditie. Volgens Tooze is, geheel conform de neoliberale traditie, technocratie de enige hoop die wij hebben om ons te beschermen tegen de ecologische terugkoppelingsmechanismen van het Antropoceen, waar volgens hem de pandemie een van de eerste manifestaties van is. Het kleurt wat hij in het slot over klimaatverandering schrijft: “(…) mondiale coördinatie door experts bij het uitrollen van de technologische oplossingen van het ecomodernisme – elektrisch rijden, grootschalige koolstofopname, kunstvlees, windmolens en zonnepanelen – bij het gelijktijdig afscheid nemen van democratische inspraakmogelijkheden.

Het vermogen om alles ondergeschikt te maken aan het bereiken van een groot, overkoepelend doel is wat Tooze niet alleen in China bewondert, maar ook in het stalinisme bewonderde (en waar hij tegelijk van moest huiveren!). “Aan het einde van de dag is het toch echt de Sovjet-Unie die de Tweede Wereldoorlog heeft gewonnen”, zegt hij, “niet de Europese en Amerikaanse democratieën. Is het Stalin geweest, en niet Churchill en Roosevelt, die Hitler heeft verslagen. (…) de sublieme grandeur van het vermogen van het stalinisme om mens, dier, grondstof, industrie en kapitaal, totaal, volledig en onverbiddelijk te mobiliseren voor het verslaan van een onmenselijke tegenstander. En daar zit een les. Ook voor ons.

Tooze heeft het gevoel dat iets soortgelijks geldt voor het Chinese regime van dit moment. Het is een subliem spektakel dat het regime in Beijing opvoert. En weer subliem in de esthetische, kantiaanse zin. Het is fascinerend om naar te kijken, om over te lezen, ontzagwekkend in de letterlijke betekenis van het woord, en tegelijk gruwelijk. Maar, en daar komt het: het is niet voor ons.

Het is de uitkomst van de Chinese geschiedenis, en die is niet de onze. Onze collectieve pijngrens ligt lager, onze cultuur is anders, onze hiërarchieën functioneren anders, onze instituties zijn anders, net als ons temperament. En precies daarom past het Chinese model van het totalitarisme ons net zomin als het stalinisme. Dat kun je betreuren of niet, maar het is volgens de inzichten van Tooze een historisch gegeven. Wij zullen voortbordurend op ónze geschiedenis zèlf antwoorden moeten formuleren voor de hedendaagse crises.

Geluk voor iedereen, komend jaar!

En daarvoor zouden we wat mij betreft eindelijk eens over eerlijke informatie moeten beschikken om af te wegen wat werkelijk in ons belang is. En we zouden erover moeten gaan nadenken of ‘ons’ beperkt blijft tot een beperkt ‘wij’, dat comfortabel leeft dankzij de uitbuiting van een ‘zij’, of dat we willen leven in een wereld waarin we waar mogelijk ook verantwoordelijkheid dragen voor elkaars welzijn. Zoals het er uitziet, zullen we onze toekomst voorlopig voortborduren op geframed nieuws dat het neoliberale kapitalistische machts- en winstbejag systematisch onderbelicht laat en waarin onze overheden naast goede, ook gruwelijke dingen doen die we niet eens onder ogen durven zien (en niet hoeven zien omdat de rapportages daarover domweg niet, of slechts summier aangestipt in het mainstreamnieuws aandacht krijgen). En dat alles in het belang van het handhaven van een ziekmakende status quo. Niet in ons belang.

Hoe het ook zij, er is sowieso nog een lange weg te gaan; naar een eerlijker verdeling van welvaart in de wereld een veel langere dan pakweg 50 jaar geleden.

Enfin, er staat zo direct een nieuw jaar, een soort van schone lei voor ons klaar en ik gun ieder mens op aarde komend jaar een goede gezondheid en veel geluk. Bij deze.

Bron: “Het Chinese crisismanagement was superieur, Interview met Adam Tooze” door Ewald Engelen in DeGroeneAmsterdammer van 17 november 2021.

De covid-boemerangen

In de 6 weken voorafgaand aan kerstmis’21 kochten de lidstaten van de Europese Unie, Groot-Brittannië en de Verenigde Staten van Amerika 513 miljoen doses anti-covid-19-vaccins. Dat is meer dan alle Afrikaanse landen in het hele voorbije jaar 2021 samen konden kopen, want dat waren er 500 miljoen.

Een onderzoek onder vooraanstaande epidemiologen waarschuwde 9 maanden geleden nog dat een aanhoudend lage vaccinatiegraad in grote delen van de wereld het risico vergroot dat vaccinresistente varianten binnen een jaar of minder de kop opsteken. Dat had overigens na Charles Darwin in 1859 ook iedere bioloog kunnen voorspellen, want dat zijn precies de trucs waarmee wat leeft – en zelfs visussen, die volgens biologen niet leven – voortbestaan. Grote delen van de wereld zijn toch aan hun lot overgelaten en nu overschaduwt de omikron-variant van het covid-19-virus dus in veel landen opnieuw het decemberseizoen. En dat zal door de eindeloze cyclus van boosters, lockdowns en varianten in 2022 weer het geval zijn, waarschuwen organisaties als Oxfam. De lage vaccinatiepercentages in bijvoorbeeld ontwikkelingslanden bieden nieuwe varianten immers een vrije ruimte om zich daar verder te ontwikkelen.

Vergis je niet, de regeringen van de rijke landen zijn verantwoordelijk voor de onzekerheid en voor de angst die kerstmis opnieuw vertroebelt”, meldt Anna Marriott van Oxfam. “Door echte oplossingen voor de toegang tot vaccins in armere landen te blokkeren, verlengen zij de pandemie en al haar lijden voor ons allemaal.” Rijke landen rekenen op boosters om hun bevolking te beschermen tegen omikron en toekomstige varianten van covid-19, verduidelijkt ze, maar dat zijn geïmproviseerde, tijdelijke oplossingen. “Om de dreiging van varianten te stoppen en deze pandemie te beëindigen moet de hele wereld worden gevaccineerd. En dat betekent patenten voor vaccins delen en ontwikkelingslanden zelf de vaccins laten maken.

Als we ooit weer een normale kerst willen hebben”, zegt ook Nick Dearden, directeur van Global Justice Now,moeten we de hele wereld vaccineren. Op dit moment houden Groot-Brittannië en de EU internationale inspanningen tegen om de productie- en distributiecapaciteit in lage- en middeninkomenslanden te gebruiken en uit te breiden. Dat is roekeloos en dreigt ons vast te houden in een eindeloze cyclus van varianten, boosters, restricties en lockdowns.

Ik heb feitelijk – ook wanneer ik er diep over nadenk – geen idee wat ons bezield. Wellicht komt onze destructieve houding van wat Mariott ‘de rijke landen’ noemt voort uit ons doorgeschoten egocentrisch wereldbeeld, of angst voor het electoraat of zo. Maar wat ons ook bezield, we organiseren alwèèr een hoop haat en wantrouwen tegen alles wat Westers is. Dat is in ieder geval iets waar we geweldig goed in zijn. Ik vraag me af of de rest van deze eeuw nog wel genoeg tijd biedt om al dat wantrouwen tegen ons te herstellen en ik vermoed dat daar meer tijd voor nodig is. Daarvoor zal in elk geval de generatie, die we nu elders in de steek laten, al lang en breed uitgestorven moeten zijn.

Bron: “Rijke landen monopoliseren in zes weken voor kerst meer vaccins dan heel Afrika in heel 2021” door InterPressService via DeWereldMorgen op 24 december 2021.

Verdergaande oorlogsvoorbereiding voor een vrediger wereld

9 Maanden na de parlementsverkiezingen is onze – volgens mij terecht – demissionair minister-president Mark Rutte erin geslaagd een nieuwe regering te vormen. In de 11 jaar dat Rutte regeringen leidt heeft in Nederland de bekrompen, rechtse stroming van meet af aan een steeds dominantere machtspositie in het land verworven. Hulde aan Rutte en zijn spindokters voor zo’n enorm succes. Ik heb er daarentegen geen enkel vertrouwen in dat daarmee de wereld, of Nederland, er beter van wordt. Om maar wat, iets dat mij na aan het hart gaat, te noemen: het internationale militair-industrieel-complex kan ook met Rutte IV in zijn handen wrijven; wat Nederland betreft zal de NAVO het gebrek aan oorlogsdreiging overleven en de wapenfabrikanten zijn van hun winsten verzekerd.

De defensiebegroting gaat immers drastisch omhoog en komt met 1,85% nagenoeg tegemoed aan de NAVO-norm van 2% van het bbp. Voor de komende periode, tot en met 2025, wordt in totaal €10.700.000.000 extra uitgetrokken. De afgelopen 4 jaar was de defensiebegroting al verhoogd tot €12.500.000.000 voor 2022. Dat gaat nu in 4 stappen met nog eens € 500.000.000 in 2022, € 1.900.000.000 in 2023, € 4.100.000.000 in 2024 en € 4.200.000.000 in 2025 extra omhoog. Rutte III voldeed al ruimschoots aan de NAVO-eis om 20% van de begroting aan ‘investeringen’ te besteden; bestellingen van wapensystemen. Voor 2022 is het zelfs 24%. Een manco bij deze al inmiddels alweer 4 jaar geleden ingezette plannen is de beperkte absorptiecapaciteit: het ministerie van Defensie kan met de huidige magere bezetting al deze projecten niet uitvoeren. Er is in de Dienst Materieel Organisatie een gebrek aan aankopers en de duur van bestelling tot levering neemt steeds meer tijd in beslag. Daarop bedacht Rutte III een truc: het ‘Defensiematerieel-begrotingfonds’; een fonds dat niet onder normale begrotingsregels valt. En Rutte III had in oktober 2020 al een megalomaan plan, ‘Defensievisie 2035’, opgesteld om tot 2035 € 45.000.000.000 aan extra wapeninkopen te plannen. Dat plan wordt door de aanstaande regeringscoalitie (met dezelfde samenstelling als de nu demissionaire) de komende periode van 4 jaar uitgevoerd. Het huidige plan zal gemiddeld € 3.000.000.000 extra begroten. Daarmee ligt de regering ‘op koers’ voor 2035.

Volgend jaar, op 30 juni 2022, komen op vliegbasis Volkel de eerste 4 toestellen van de F-35/JSF aan. Volkel is volgens een publiek geheim een Nederlandse atoomwapenbasis van de Amerikanen. Dat blijft zo. In het regeerakkoord wordt louter en alleen lippendienst bewezen aan het Non-proliferatieverdrag van 1970 over de beperking van atoomwapens: “We dragen binnen de bondgenootschappelijke verplichtingen bij aan een kernwapenvrije wereld” zonder enig concreet plan. Ook geen woord is in het nieuwe regeerakkoord gewijd aan plannen voor de modernisering van de atoomwapens op Volkel met de in de Verenigde Staten van Amerika vervaardigde B61-12-atoombommen ook al staat dat haaks op genoemde verplichting.

Naast de liefdesverklaring aan de NAVO is opvallend dat Nederland ook de Europese pijler van de NAVO wil versterken. Het gaat om het intensiveren van de samenwerking met buurlanden en – na het fiasco van de oorlog in Afghanistan – de ‘bescherming van de eigen regio’, lees: ‘een intensivering van de Koude Oorlog tegen Rusland & versterking van Nederlandse troepenmacht in Litouwen’. In de eeuwige strijd om een strikt wapenexportbeleid, stelt de nieuwe regering dat Nederland een actieve rol speelt in de Europese ontwikkeling van defensiecapaciteiten, en “sluit daarvoor aan bij de groeiende consensus over wederzijdse erkenning van vergunningen”, ofwel juist een verzwakking van de controle op wapenexporten, terwijl we nu al wapens aan de meest inhumane, misdadige regiemes leveren als dat zo uitkomt. Opvallend vanuit Nederlands perspectief is tenslotte de wens tot versterking van het militair hoofdkwartier van de Europese Unie. Dat is een cruciale beslissing in de opbouw van een Europese militaire structuur.

Bron: “Internationaal wapenkapitaal kan in zijn handen wrijven: Nederland trekt portemonnee open voor NAVO” door Guido Van Leemput via DeWereldMorgen op 17 december 2021.

Het Nederlands regeerakkoord ‘Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst – Coalitieakkoord 2021 – 2025’ kun je hier vinden.

Radicale lessen uit 2021

Deze website heb ik als ondertitel meegegeven “Hier is te lezen wat ik voor mijn tijdgenoten belangrijk vind”. In dat kader is hier een luistertip voor wie Engels spreekt, of een Engels ondertitelde tekst begrijpt, en die iets meer dan 3 kwartier de tijd heeft.

Zoals trouwe bezoekers van deze website weten, ben ik zeer geïnteresseerd in de altijd bijzonder goed onderbouwde opvattingen van de Amerikaanse filosoof, mediacriticus, politiek activist en taalkundige Noam Chomsky (geboren op 7 december 1928), die zijn leven lang al herhaalt dat we ons naar anderen moeten gedragen zoals we zelf door anderen behandeld willen worden, en die van de Griekse econoom en politicus Yanis Varoufakis (geboren op 24 maart 1961) met zijn – volgens mij steekhoudende – kritiek op ons economisch bestel. Laat laatste, als mede-oprichter van DiEM25, nou afgelopen nacht in gesprek geweest zijn met eerste. Zij spraken over de “Radicale lessen uit 2021”.

Voor wie mijn interesse deelt, is dit gesprek hier te bekijken. Ik vind elke zin van Chomsky de moeite waard.