Vroeger hadden we het hier na 1945 altijd over ‘territoriale soevereiniteit’, vervolgens even over ‘energiesoevereiniteit’. Vanaf vandaag moeten we gaan spreken over ‘digitale en technologische soevereiniteit’. Daarentegen is de wereld die hier nu in Europa is ontstaan wellicht pluralistischer, maar ook conflictueuzer dan na 1945. Dat is een van de grote paradoxen van onze tijd. Technologie is een geopolitiek machtsinstrument geworden. En één ding weten we zeker: de baten van de AI-revolutie zullen niet automatisch gelijkelijk verdeeld worden. De technologische revolutie veegt de sociale kwesties dus absoluut niet van tafel; ze maakt ze evenwel vele malen complexer. Uiteindelijk staan we allemaal voor dezelfde vraag, of we ons dat nu bewust zijn of niet: hoe stemmen we het mondiaal bestuur af op een machtsverhouding, die allang niet meer lijkt op die van 1945? De technologie opent mogelijkheden en de politiek beslist in grote mate wie daarvan profiteert.
Kortom, we beleven weer eens een tijdperkwisseling en betreden een nieuw historisch systeem. Onze vertrouwde unipolaire wereld wordt vervangen door een complexere structuur met meerdere machtscentra. Oorlog bepaalt opnieuw de geopolitiek. De mondialisering verdwijnt niet, maar versnippert. De economie wordt andermaal ingrijpend bepaald door de geopolitiek. Technologie wordt een wezenlijke dimensie van internationale macht. Artificiële intelligentie luidt een revolutie in, waarvan we de omvang nog maar nauwelijks kunnen inschatten. Energie en kritieke mineralen winnen aan hernieuwd strategisch belang. De klimaatcrisis dwingt ons onze productiesystemen te transformeren. En technologische ongelijkheden dreigen nieuwe vormen van afhankelijkheid in het leven te roepen.
Dat alles voltrekt zich momenteel gelijktijdig. Precies daarom staan we voor een historische overgang. We weten nog niet welke wereld hieruit tevoorschijn zal komen, maar we kunnen de grote strijd – die gaande is – wel identificeren. En uiteindelijk gaat het om een nog dieper treffen: wie heeft de macht om te bepalen hoe de samenleving van morgen eruit zal zien?
Dat is de vraag die burgers en politieke partijen zich vandaag [zouden; GjH] moeten stellen. Want wanneer de politiek verzaakt een antwoord te geven, zullen anderen dat in haar plaats doen, zoals degenen die de algoritmes controleren, de beheerders van data, de eigenaars van infrastructuren, de machtigste staten, de markten, de grote multinationals, degenen die de strategische technologieën beheersen en/of de technologieplatforms.
Daarom bestaat de fundamentele politieke opgave van onze tijd er vandaag misschien wel uit om ons voorstellingsvermogen te prikkelen. Zich een samenleving voor te stellen, waarin artificiële intelligentie ten dienste van de mensheid komt te staan en niet louter van kapitaalaccumulatie. Een democratie, die in staat is de radicale transformatie van ons informatie-ecosysteem te overleven. Een economie, waarin de energietransitie de aloude afhankelijkheden niet reproduceert. Een mondialisering, die niet neerkomt op onderwerping. Een multipolariteit, die niet ontaardt in een nieuwe rivaliteit tussen blokken. En een maatschappij, waarin de technologische revolutie niet alleen tot een hogere productiviteit leidt, maar ook tot meer rechten. Uiteindelijk moeten we ons opnieuw de vraag stellen, die bij eerdere grote historische transformaties beslissend is gebleken: aan wat voor nieuwe samenleving willen we gaan bouwen?
Want dat is wellicht het belangrijkste kenmerk van het moment waarin we leven: onze toekomst ligt nu nog open voor ons. En omdat ze openligt, [zouden; GjH] burgers massaal moeten bijdragen om haar vorm te geven. Want dit is ook een nieuw democratisch tijdsgewricht, waarin de politiek opnieuw een beslissend belang krijgt.
Het hele bericht lezen kan hier.