Kunnen wij opklimmen tot wijsheid?

Kunnen wij opklimmen tot de wijsheid van de reactionaire tirannen, die tijdens het Congres van Wenen in 1814 en 1815 Europa een eeuw vrede schonken?

Kunnen we toewerken naar de visie van Mikhail Gorbatsjov van een gemeenschappelijk Europees huis zonder militaire allianties; een concept dat niet al te ver afstaat van het in 1993 door de Verenigde Staten van Amerika geïnitieerde Partnerschap voor de Vrede dat door president Bill Clinton werd opgeblazen?

Kan er enige gelijkenis met staatsmanschap ontstaan in het Rusland van vandaag?

Over dergelijke vragen zouden we ons het hoofd moeten breken, en wij zouden ons actief moeten inzetten om te proberen de beleidskeuzen van onze regeringen, het maatschappelijke debat en de discussies over onze toekomst in die richting te beïnvloeden.

Vervolging van Russen voor oorlogsmisdaden is vooralsnog als water naar de zee dragen. In de echte wereld is dat ‘het recht van de winnaar’. Dat was vanaf het Neurenberg Tribunaal meteen duidelijk. Het werd zelfs niet verzwegen in het bijbehorende Tokyo Tribunaal. In Neurenberg werden verzadigingsbombardementen op dichtbevolkte stedelijke gebieden uitgesloten van vervolging, omdat het een specialiteit van de geallieerden was.

Duitse oorlogsmisdadigers werden vrijgesproken als zij konden aantonen dat de geallieerden dezelfde misdaden hadden begaan als waarvoor zij berecht werden.

In de daaropvolgende jaren werden de Neurenbergse principes helemaal overboord gegooid. Ze zijn pas onlangs herontdekt als een stok om officiële vijanden mee te slaan. Maar niet als meetlat om ieders internationaal erkende misdaden, inclusief ons eigen wederrechtelijke handelen mee onder de loep te nemen.

Niemand denkt er nog aan de VS te berechten voor hun vele gruwelijke misdaden. Er is ooit een poging gedaan om de VS voor het gerecht te brengen voor hun oorlog tegen Nicaragua. De VS reageerden met het ontwikkelen van een aanvalsplan op Den Haag om Amerikaanse verdachten te bevrijden, herinner ik me. En op de bevelen van het Internationaal Gerechtshof om een einde te maken aan de misdaden door ze te intensiveren. De mainstream VS-pers deed het Haagse Hof ondertussen af als een ‘vijandig forum’.

Vladimir Poetin kan alleen voor misdaden worden berecht als hij binnen Rusland omver wordt geworpen en Rusland als een verslagen land kan worden behandeld. Dat is wat de staat van dienst van het Hof aangeeft.

We moeten blijven dromen dat de wereld ooit eens een beschavingsniveau bereikt waarin het internationale recht werkelijk wordt geëerbiedigd, in plaats van dat het slechts rechtmatig wordt toegepast tegen selectieve doelwitten. We mogen onze inspanningen om dat te bereiken nooit staken. Ondertussen doen we er goed aan niet toe te geven aan illusies, die weliswaar wereldwijd worden toegepast, maar in een politiek-economisch winnaarssysteem worden gevoed. Mochten we het Internationaal Gerechtshof willen gebruiken waartoe het op aarde is, dan zonder onderscheid van de nationaliteit van de daders. Laten we ons daar hard voor maken.

Bron: “Noam Chomsky: VS verhinderen doelbewust de-escalatie oorlog in Oekraïne” door C. J. Polychroniou vertaald door Jan Reyniers van de Vertaaldesk van DeWereldMorgen op 12 april 2022.

Oorlogspropaganda

Wat ik verneem over Oekraïne: is dat nou nieuws of oorlogspropaganda, of beide?”, vraag ik me sinds 24 februari jl. af. Gelukkig zijn er mensen, die zich erin verdiept hebben wat oorlogspropaganda is. Mensen die daarover zinnige dingen kunnen zeggen. En dat is belangrijk, want niet alleen tijdens de reclames wordt ons iets aangepraat; spindokters helpen invloedrijken, hooggeplaatsten en politici al wel 50 jaar om onze media dusdanig van onderwerpen te voorzien dat zij draagvlak kweken voor hun ideeën, handelen en kijkcijfers. Zo wordt ons dag in dag uit van alles aangepraat en wijs gemaakt; echt waar, gewoon gelogen of een subjectief deel van de feiten.

Anne Morelli is zo iemand. Een Belgische historica gespecialiseerd in de hedendaagse geschiedenis van religies en minderheden. Zij publiceerde in 2001 “Elementaire principes van oorlogspropaganda”. Die principes, waarover iedereen het wel eens schijnt te zijn, komen neer op deze boodschappen aan het volk:

1.   Wij willen geen oorlog

2.   Het andere kamp is volledig verantwoordelijke voor de oorlog

3.   De vijandelijke leider lijkt op de duivel

4.   Wij verdedigen een nobele zaak, geen particuliere belangen

5.   De vijand begaat bewust wreedheden, wij begaan hooguit onopzettelijke blunders

6.   De vijand gebruikt illegale wapens

7.   Wij lijden weinig verliezen, maar de verliezen van de vijand zijn enorm

8.   Kunstenaars en intellectuelen steunen onze zaak

9.   Onze zaak is heilig

10. Wie aan ons twijfelt, is een verrader

Wanneer we deze principes nu toepassen op de oorlog in Oekraïne, dan constateer ik dat in het maatschappelijk debat via onze media aan 1. voldaan wordt: in het publieke debat daar speelt het geen enkele oorlogszuchtige rol dat de NAVO sinds het vallen van de muur in 1989 honderden kilometers oostwaarts is opgetrokken, waardoor het machtsevenwicht in Europa verstoord raakte (te meer doordat het Warschaupact al in 1991 ontbonden is), dat de Verenigde Staten van Amerika – ik meen onder meer met 5 miljard dollar – de Maidanprotesten in het Oekraïne van 2013/14 steunde waarna de pro-Russische Viktor Janoekovytsj ten val kwam en de pro-Europese leider Petro Porosjenko aan het roer kwam, dat de VS zich niets gelegen laat liggen aan de Russische waarschuwingen waardoor de onder Donald Trump hervatte Koude Oorlog uit balans dreigde te geraken, dat Russische herhaaldelijk gedane voorstellen om een bindend wederzijds niet-aanvalsverdrag op te stellen aan dovemans oren gericht waren, dat de top van de NAVO in juni jl. Rusland unaniem aangemerkt heeft als vijand (‘systemische vijand’) en dat de VS doorgegaan is om van Oekraïne een Westers bolwerk te maken aan de Russische grens. Tegelijkertijd wordt in het publieke mediadebat aan de argumenten van het Kremlin geen enkele waarde toegekend, als ze al voor het voetlicht gebracht worden. Zelfs mijn gewaardeerde radioprogramma OVT van de VPRO maakt zich hier schuldig aan.

Ook aan 2, 3, 4 en 5. wordt in onze media voldaan. Ik verneem niets van de minste zelfreflectie. Ook over de Amerikaanse belangen om het bedenkelijke schaliegas aan Europa te slijten geen woord. Alleen het ‘wij begaan hooguit onopzettelijke blunders’ van 5. ontbreekt, omdat – hoewel de VS waarschijnlijk de uitdager van deze oorlog is (alles hiervoor gebeurde ogenschijnlijk onder strakke regie van de VS) – Oekraïne de kolen uit het vuur moet halen; de schade, die onder Russisch gezag aan Oekraïne wordt toegebracht, wordt dus wel degelijk uitgemeten. Ook 6 en 7. domineren in de media met dezelfde kanttekening als bij 5.. Aan de intellectuelen en kunstenaars in 8. kunnen we de hele wereld toevoegen en wie weigert Rusland om zijn invasie en de daaruit voortvloeiende oorlog te veroordelen wordt – soeverein of niet – door de VS zelfs publiekelijk onder druk gezet of gesanctioneerd. Ook aan 9 en 10. wordt in onze media voldaan, want de zaak wordt voorgesteld alsof Oekraïne soeverein haar koers zou mogen kiezen en men vergeet gemakshalve dat de VS al sinds 62 jaar een embargo vol houdt tegen het soevereine Cuba vanwege haar politieke communistische koers. Oftewel, wat onze media produceren heeft volgens mij een hoge mate van oorlogspropaganda.

Maar wat ik hier feitelijk met Morelli wil zeggen om ons geen zand in de ogen te laten strooien en tot mijn pointe te komen: “Twijfel is essentieel. Wie niet twijfelt kan je niet betrouwen [in vertrouwen nemen; GjH]. Je moet altijd twijfelen, ook over je eigen mening. Je mag nooit zeggen ‘Ik weet het zeker’. Ook vandaag niet. Je moet blijven denken ‘Misschien zit ik wel fout, misschien niet.’ [en: Het is de vraag wat er werkelijk gebeurd is; GjH] Het drama is dat geen van beide kanten in deze oorlog gelijk heeft. Dat is trouwens in alle oorlogen zo. (…) Je moet drie dingen doen vandaag: twijfelen, twijfelen en twijfelen. Twijfelen over wat men ons alle dagen in de media door de strot duwt èn twijfelen over je eigen analyse. Alleen dan kan je eventueel doordringen tot de feiten.” 

Bron: “Anne Morelli over oorlogspropaganda: ‘Twijfel altijd, over wat men ons opdringt èn over wat we er zelf over menen te weten’” door Lode Vanoost via DeWereldMorgen op 6 april 2022.

Mensenlevens worden minder waard

Terwijl wij ons het hele jaar druk maakten over de Nederlandse coronamaatregels, óók belangrijk, woedden in 2021 (deels nieuwe) conflicten in Afghanistan, Burkina Faso, Ethiopië, Israël, Jemen, Libië, Myanmar en de bezette Palestijnse Gebieden. Stuk voor stuk – heel anders dan dat in Oekraïne – immer aan de aandacht ontsnapt. De strijdende partijen maakten zich schuldig aan het schenden van internationaal overeengekomen mensenrechten en van het oorlogsrecht, waarbij de desastreuze effecten op gewone mensen zoals u en ik slechts een neveneffect werd. Miljoenen mensen raakten ontheemd, duizenden werden gedood en honderden werden slachtoffer van seksueel geweld. Economieën en gezondheids-zorgsystemen, die al kwetsbaar waren, kwamen aan de rand van de afgrond te staan of tuimelden daarin. Geen nieuws. En feitelijk is het ook geen nieuws, want deze ellende duurt al decennia voort, evenlang als dat er in onze media nagenoeg geen aandacht aan wordt geschonken.

Mensenlevens worden ongemerkt minder waard

Het wereldwijde falen in de aanpak van deze conflicten zette ook in 2021 de trend voort van meer instabiliteit en verwoesting. De ineffectiviteit van het internationale optreden in deze crises was het meest zichtbaar in de machteloosheid van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. De VN greep niet in bij de gruweldaden in Myanmar, de mensenrechtenschendingen in Afghanistan of de oorlogsmisdaden in Syrië. Deze passiviteit, de voortdurende terughoudendheid van betrokken instellingen en het feit dat machtige staten geen verantwoording afleggen over hun daden of andere landen een hand boven het hoofd houden, hielpen in 2022 de weg vrij te maken voor de Russische invasie in Oekraïne; een nieuwe flagrante schending van het internationaal recht voor het komende jaarovericht. Mensenlevens worden ongemerkt minder en minder waard en nieuwe (atoom-)wapens worden getest.

De beloftes van farmaceutische multinationals en rijke landen om de coronapandemie op een voor iedereen in de wereld eerlijke manier aan te pakken, bleken in 2021 vals. We zagen dat jaar ook een groeiende, wereldwijde trend om kritische en onafhankelijke stemmen het zwijgen op te leggen. Media, mensenrechtenverdedigers, ngo’s en oppositieleiders werden het slachtoffer van onwettige detentie, foltering en gedwongen verdwijning; in veel gevallen achter het rookgordijn van de coronapandemie. Minstens 67 landen namen in 2021 nieuwe wetten aan om de vrijheid van meningsuiting, vereniging en vergadering in te perken. Zo bevalen de autoriteiten in China internetserviceproviders om de toegang te blokkeren tot websites die ‘de nationale veiligheid’ volgens het regime in gevaar brengen, en werder apps waarop werd gediscussieerd over controversiële onderwerpen als Hongkong en Xinjiang geblokkeerd. In Rusland zette de overheid gezichtsherkenning in om vreedzame demonstranten massaal op te pakken. En zo werden in de Verenigde Staten van Amerika meer dan 80 wetsvoorstellen ingediend om de vrijheid van vergadering te beperken.

2021: een gitzwart jaar voor de mensenrechten

In een prachtig voorbeeld van samenwerking onthulde het Pegasus Project – een samenwerking van meer dan 80 journalisten, met technische ondersteuning van Amnesty International – dat de spyware van de Israëlische NSO-Groep was gebruikt tegen activisten, journalisten en staatshoofden in Azerbeidzjan, België, Hongarije, Marokko, Rwanda en Saoedi-Arabië.

In Cuba, Eswatini (Swaziland), Iran, Myanmar, Niger, Senegal, Zuid-Sudan en Sudan nam de overheid haar toevlucht tot het platleggen of verstoren van internet. Hierdoor konden mensen geen informatie over hun onderdrukking delen via internet of zich digitaal organiseren om zich daartegen te verzetten.

Het tastbare en aanhoudende verzet van volksbewegingen in de hele wereld is een baken van hoop

Demonstranten in Colombia gingen in 2021 de straat op tegen belastingverhoging in een tijd dat mensen met moeite hun gezinnen konden onderhouden als gevolg van de pandemie. Indiase boeren protesteerden tegen nieuwe wetten, die hun broodwinning in gevaar zouden brengen. In Rusland hield de oppositie bijeenkomsten, ondanks het gevaar te worden opgepakt en vervolgd. Inheemse en jonge activisten over de hele wereld protesteerden omdat leiders falen bij de aanpak van de klimaatcrisis. Maatschappelijke organisaties, waaronder Amnesty International, lobbyden voor de erkenning van het recht op een duurzaam, gezond en schoon leefmilieu. Ngo’s voerden innovatieve juridische procedures tegen multinationals als C&A, Nike en Patagonia vanwege hun medeplichtigheid aan dwangarbeid in de regio Xinjiang in China.

Wanneer overheden en hun regeringen de wereld niet vooruit helpen, hebben burgers uiteraard geen andere keus dan zich tegen hun regering te verzetten. We zouden ons allemaal moeten verzetten tegen elke poging om ons te bedriegen en ons het zwijgen op te leggen. We zouden een wereldwijde solidariteit moeten cultiveren en daarop voortbouwen, zelfs als onze leiders dat nalaten. Wat mij betreft te beginnen met weten wat er nog meer in de wereld gebeurt dan wat de mainstreammedia ons voorhouden. Vandaar dit stukje.

Bron: “Gitzwart jaar voor de mensenrechten, maar wereldwijd blijven mensen zich verzetten tegen onrecht” door Amnesty International Vlaanderen via DeWereldMorgen op 30 maart 2022.

De NAVO maakt Europa instabiliel

Nog voor de aanval van Rusland op Oekraïens grondgebied, vandaag precies een maand geleden, was het mij duidelijk dat Het Kremlin koste wat kost gaat voorkomen dat Oekraïene lid wordt van de NAVO. Ik zie dat dan ook als enige uitkomst van deze afschuwelijke oorlog. Wellicht zal Rusland besluiten om haar doel te bereiken door atoomwapens in te zetten; Oekraïne mag van Rusland onder geen beding geen lid worden van de NAVO.

Het machtsevenwicht in Europa is door de uitbreiding van de NAVO sinds 1989 al enorm verstoord. In de zienswijze van de machthebbers in Rusland staat het niet voorkomen dat Oekraïne lid van de NAVO wordt, gelijk met het einde van de Russische autonomie op haar grondgebied; met leven onder dreiging van de NAVO, ofwel van de Verenigde Staten van Amerika.

Inmiddels zijn Rusland de afgelopen maand zoveel sancties opgelegd, dat het niet bang hoeft te zijn resterende goodwil te verliezen. Voor de toekomst zal het nieuwe wegen moeten vinden en ook dat zal voor Het Kremlin geen verrassing zijn, gezien de recente geschiedenis. Sinds 1989 is door de NAVO geen enkel voorstel tot normalisatie van de betrekkingen serieus genomen.

Ik geloof er niets van dat de reacties van buiten Oekraïne iets van inkeer bij Het Kremlin te weeg gebracht hebben; eerder zullen ze gezien worden als een bevestiging dat met het Westen niet te praten valt. Immers, op de keper beschouwd staat heel de NAVO onder gezag van één land: de VS, dat nagenoeg overal in de wereld zijn scepter zwaait. Dat weten ze ook in Rusland. De horigheid aan de NAVO en onderdanigheid aan de VS blijkt zelfs stand te houden onder het presidentschap van een man als Donald Trump. Alle NAVO-landen bleven onder Trump keurig in de pas lopen, intensiveerden de nieuwe Koude Oorlog en verhoogden hun afdrachten aan de NAVO. Bovendien bepaalt Washington hoe alle nieuws in het Westen geframed wordt.

Atoom- en oorlogsdreiging vanuit Oekraïne is onacceptabel voor de Russische beer. Dat gold ook al de eerdere uitbreidingen naar het oosten van de NAVO, maar na de ineenstorting van de Sovjet-Unie in 1991, voluit de Unie van Socialistische Sovjetrepublieken (USSR), was het onmogelijk daar een stokje voor te steken. Nu resten alleen Bellarus en Oekraïne nog en dat zijn voor Het Kremlin twee bruggen te ver.

Aan de eenzijdige haatdragende berichtgeving over deze oorlog af te lezen, blijkt dat Het Kremlin géén inschattingsfout gemaakt heeft. De framing van alles rondom deze oorlog is geheel in handen van de VS. En hierbij doel ik in het bijzonder op de voorstellen, die vanuit Het Kremlin gedaan zijn, om deze aanval niet te beginnen. Bindende afspraken voor een gegarandeerde veiligheid werden geframed als de wens het Oud-Russische Rijk te herstellen.

De inmiddels waargemaakte dreigingen als reacties vanuit het Westen op de Russische inval kan ik onmogelijk interpreteren als gericht op het herstel van vrede, maar als gericht op vernietiging van Rusland en de verkoop van het bedenkelijke schaliegas uit de VS.

We zouden ons sowieso moeten afvragen welk belang de VS dient met haar bemoeienis met deze bij uitstek Europese kwestie, maar we laten dat collectief na. Alle interventies van de VS in autonome staten worden in het Westen sinds 1945 goedgepraat of verzwegen. Dat  op de NAVO-top in juni jl. China en Rusland tot vijand zijn uitgeroepen (systemische vijanden), weet nagenoeg niemand. En wat deze landen doen wordt sindsdien daarentegen onder een vergrootglas gelegd. Waarom krijgen we maar een klein stukje van het verhaal over de Russische bezetting van De Krim te horen? In de media is volgens mij terecht aandacht voor het politieke proces tegen Aleksej Navalny, maar mij bevreemdt het dat er geen woord gesproken wordt over Julian Assange, wiens misdrijf eruit bestaat eraan meegewerkt te hebben dat aan het licht kwam dat de VS in Irak oorlogsmisdaden beging. Er is terechte uitgebreide aandacht voor het lot van Oeigoeren, maar het structurele geweld tegen gevangenen in Guantanamo Bay, hispanics, latino’s en zwarten onder verantwoordelijkheid van de VS wordt hooguit als schoonheidsfoutjes in een betrouwbaar en democratisch land aangestipt. En dan hebben we het nog niet gehad over de omgang van de VS met haar oorspronkelijke bewoners. En we weigeren collectief de ingrepen van de VS in andere autonome landen af te keuren met dezelfde stelligheid van de terechte afkeuring van de Russische inval in Oekraïne.

Ik verafschuw het Russische oorlogsgeweld, maar ik ben niet bereid om met twee maten te meten.

Voor wie zich buiten oorlogspropaganda om wil verdiepen in een in mijn ogen eerlijker achtergrondverhaal bij de huidige gebeurtenissen in Oekraïne beveel ik dit vijf kwartier durende “Salongesprek” aan: ‘Oorlogsdreiging Oekraïne – Rusland met Lode Vanoost en Ludo De Brabander op 3 februari 2022’. Of dit artikel “Noam Chomsky: ‘Dit kon tot op de dag van de invasie voorkomen worden’” (8 maart in het Engels) 12 maart 2022 in het Nederlands.

Oorlogspropaganda of genuanceerde nieuwsverstrekking

Als kind werd mij op de Lagere School niets over geopolitiek uitgelegd. Daarom verwonderde ik me erover dat in 1949 de NAVO werd opgericht mèt Duitsland. Dat november 1943 Franklin Roosevelt, Jozef Stalin en Winston Churchill in Teheran afspraken gemaakt hadden hoe de invloedsferen in Europa nà de Tweede Wereldoorlog te verdelen, kon ik niet bedenken. Dat de Russische geallieerden direct na de Tweede Wereldoorlog onze vijand waren, snapte ik evenmin. Kennelijk woonde ik in de invloedsfeer van de Verenigde Staten van Amerika en dat zou de rest van mijn leven mijn denken en mijn levensloop bepalen. Dát begon ik te begrijpen. Dat het Warschaupact zes jaar na de NAVO opgericht werd, viel me op. Net zo goed als dat het na ‘de val van de muur’ in 1991 werd ontbonden, terwijl de NAVO zich uitbreidde tot ver naar het oosten, en in mijn ogen een instrument van de VS bleef en blijft.

Ik was en ben voor een onafhankelijke politieke koers. Hier kan ik dat rustig zeggen; in Rusland zou ik Aleksej Navalny mogen vergezellen, in de VS zou ik nog meer in de gaten gehouden worden. En zodra ik invloed kreeg, zou ik het lot van Julian Assange te delen krijgen.

En nu is Rusland met een enorme legermacht Oekraïne binnen gevallen. En hoewel “in elke oorlog iedereen die voorzichtig is, die naar de argumenten van beide partijen luistert alvorens een standpunt te vormen, of die officiële informatie in twijfel trekt, onmiddellijk wordt beschouwd als medeplichtig aan de vijand”, aldus de Belgische historica Anne Morelli, blijf ik die onafhankelijke meningsvorming nastreven. Ook nu blijft het immers zaak om het juiste te doen. Daarbij helpt het niet Vladimir Poetin te demoniseren, maar juist zoveel als mogelijk in zijn hoofd te kruipen.

Wat ik bijvoorbeeld mis in alle overweldigende eendimensionale propaganda in de Westerse Wereld zijn de eisen, die Poetin ingewilligd wilde zien. De Russische voorstellen waren voor hij die oorlog begon:

  • De NAVO garandeert dat het geen raketten zal stationeren in landen die aan Rusland grenzen (die zijn ondertussen al van Roemenië tot Slovenië opgesteld en in Polen staan ze gepland).
  • De NAVO stopt met militaire en vlootoefeningen in landen en zeeën grenzend aan Rusland.
  • Oekraïne wordt geen lid van de NAVO.
  • Het Westen en Rusland tekenen een bindend Oost-West veiligheidspact.
  • Het historische verdrag tussen de VS en Rusland over atoomwapens voor de middellange afstand wordt in ere hersteld. Dat verdrag heeft de VS onder Donald Trump in 2019 opgeblazen.

Wat mij hierin opvalt, is dat het allemaal gaat om waarborgen van de veiligheid van Rusland. Waarom zouden dat oneigenlijke verlangens zijn en waarom vernemen we hierover niets? De laatste jaren onder Trump is de Koude Oorlog losgetrokken en al snel op stoom geraakt. Alle NAVO landen hebben – ongeacht of zij die verplichting nagekomen zijn – afgesproken 2% van hun bruto binnenlands product aan defensie c.q. oorlogsvoorbereiding te besteden. Kijk naar de kaart van Europa en vul de Westerse horizon van Rusland in: wanneer ik dat doe, zie ik daar een enorme legermacht die braaf naar de pijpen van de VS danst, ook als daar een Trump aan de macht is.

In strijd met het non-proliferatieverdrag van 1968 worden dit jaar de atoomwapens op het Europese vaste land gemoderniseerd. In Volkel zouden dit jaar de nieuwe atoomwapens gestationeerd worden. In het Groot-Brittannië van Boris Johnson wordt de Britse atoommacht dit jaar uitgebreid. Niets verneem ik over deze oorlogsvoorbereidingen, die mijns inziens bijgedragen hebben aan het ontketenen van de afkeurenswaardige oorlog in Oekraïne.

Tenslotte heeft de NAVO in juni van het afgelopen jaar een concept-strategische visie ondertekend, waarin China en Rusland verklaarde vijanden zijn; ‘systemische vijanden’. Dit jaar staat in juni deze conceptvisie ter vastlegging geagendeerd. Kortom, sinds 1945 is er in de Oost-West-verhouding aan onze kant niets veranderd.

De vredesvoorbereiding heeft mede door ons toedoen gefaald, maar over onze rol geen woord in de media.

Voor de minder goede verstaander: uiteraard veroordeel ik als rechtgeaarde pacifist de militaire invasie van Rusland in Oekraïne, maar ik hecht geen enkele waarde aan zwart-wit versies van de actualiteit. Ook niet over deze oorlog. De geopolitieke situatie is buitengewoon complex en veel daarvan haalt ons nieuws niet. Ik vind het altijd al kwalijk dat in de mainstreammedia veel akeligs wordt verzwegen of onderbelicht en dat lijkt vooral voor het akeligs te gelden dat onze bondgenoten of wij zelf plegen. En juist van een verklaarde vijand is het nodig de context te begrijpen met of zonder begrip om ons niet voor het ene of het andere karretje te laten spannen. Oef, wat falen onze media met hun opgegraven strijdbijl hierin.

En wat naar dat dit bijvoorbeeld onze aandacht afleidt van het op 28 februari jl. verschenen zeer verontrustende rapport van het Intergovernmental Panel on Climate Change. En van veel meer onrecht (andere oorlogen, honger, klimaatverandering, andere mensenrechtenschendingen, ongelijkheid) waar we onze handen voor in eigen boezem zouden kunnen steken en vol aan zouden hebben om de gevolgen ervan eindelijk eens recht te zetten. En waarover we zouden kunnen weten wanneer we onze vrijheid zouden gebruiken door er zelf actief naar te zoeken. Dan zijn we veel minder afhankelijk van onze media, die meer aan klantenbinding moeten doen dan aan objectiviteit, voor onze meningsvorming.

Bronnen: “Invasie in Oekraïne: Westerse democratieën zijn gemuteerd tot oorlogs- en conflictpropagandisten” door John Pilger via Jan Reyniers van de vertaaldesk van DeWereldMorgen op 3 maart 2022 en diverse hier eerder verschenen blogs.

Jake Sullivan voorziet uitgebreide sancties tegen Rusland voor zijn weigering om Oekraïne op schema binnen te vallen

Net als dat we tijdens de Olympische Spelen met een haast onbespreekbare vanzelfsprekendheid gedwongen worden te focussen op de prestaties van Oranje, worden we op het wereldtoneel haast gedwongen te kiezen voor Nederland en haar bondgenoten. Wat de afgelopen 55 jaar veranderd is, is het raffinement waarmee ons een bepaalde zienswijze opgedrongen wordt. Die 55 jaar baseer ik op Hans van Mierlo, die in 1967 als D66-voorman van zijn PR-team op z’n kop kreeg omdat hij vlak voor een tv-debat naar de kapper geweest was. Daardoor leek hij minder op de D66-voorman op de verkiezingsaffiches. Er is sindsdien veel geleerd hoe ons te beïnvloeden.

Bekend is het nepnieuws van 4 augustus 1964. Op die dag zou de Amerikaanse torpedobootjager USS Maddox op volle zee door vijf Noord-Vietnamese torpedoboten aangevallen zijn. De Verenigde Staten van Amerika wilde de Vietnamoorlog al uitbreiden en dit niet-gebeurde incident werd gebruikt om daarvoor draagvlak te creëren. Wat begon met een vergissing mondde, toen het misverstand inmiddels lang en breed opgehelderd was, uit in een mandaat voor de Amerikaanse president Lyndon Johnson om zonder inspraak van het congres in Vietnam te mogen huishouden. Bekend is ook het verhaal van de couveuses, die door Iraakse soldaten uit Koeweitse ziekenhuizen meegenomen werden, nadat ze de erin liggende baby’s op de grond gegooid hadden. Het 15-jarig meisje Nayirah, dat later ontmaskerd werd als de dochter van de Koeweitse ambassadeur in de VS die tijdens de Iraakse bezetting helemaal niet in Koeweit was, dat dat indrukwekkende verhaal aan het Amerikaanse Congres met alle bijbehorende emoties vertelde, was wekenlang door een Amerikaans PR-bureau getraind. Net als een aantal andere valse getuigen die haar verhaal bevestigden, zodat zelfs Amnesty International er instonk. Met dat verhaal maakte zij de publieke opinie rijp voor de operatie Desert Storm om Koeweit te bevrijden van de Iraakse bezetting. En bekend is het nepnieuws van Colin Powell over de verborgen massavernietigingswapens in Irak, die zo goed verborgen bleken dat ze tot op de dag van vandaag niet gevonden zijn. Maar die met dat verhaal de publieke opinie rijp gemaakt heeft voor de inval in Irak. Minder bekend is het Amerikaanse nepnieuws van gisteren en de afgelopen maanden van secretaris-generaal van de NAVO Jens Stoltenberg, die het risico van een grootscheepse Russische aanval op Oekraïne “zeer, zeer groot” acht. Tegen de Duitse publieke zender ARD zei de NAVO-topman dat alles erop wijst dat zo’n militair offensief ophanden is. Wat dat aangaat kunnen Joe Biden, Alexander De Croo, Boris Johnson en Mark Rutte een koortje oprichten.

Ik zou zeggen: “Wantrouw al wie zich ‘expert’ noemt en ga er vanuit dat zelfs de officiële versie één vertekende kant van het verhaal schetst met weglating van elk element dat dat verhaal enigszins in twijfel zou kunnen trekken”. Vraag jezelf altijd af wat of wie belang zou kunnen hebben bij de strekking van een bericht. Vertrouw alleen genuanceerde berichten met bronvermeldingen, wanneer die bronnen het vertrouwen waard zijn. Het is anders een beetje vermoeiend elke keer naderhand toe te moeten geven dat hele leugens en halve onwaarheden ons rijp gemaakt hebben in te stemmen met het volgende onrecht.

Net als hun Amerikaanse collega’s blijken Belgische en Nederlandse media een aantal basisprincipes van journalistiek niet te kennen of vergeten te zijn. In beide gevallen produceren zij propaganda in plaats van een naar alle kanten kritisch journalistiek bericht. Die principes zijn:

  1.  check elke verklaring;
  2.  verklaringen van ‘anonieme bronnen’ zijn geen bewijs;
  3.  zeggen dat er onweerlegbare bewijzen zijn is geen bewijs;
  4.  zeggen dat onderzoeksrapporten bewijzen leveren is geen bewijs, het is zelfs geen bewijs dat die rapporten bestaan; en
  5.  zeggen dat rapporten vrijgegeven zijn zonder die rapporten te leveren is geen bewijs.

Zoals docent, historica en schrijver Pien van der Hoeven ons op het hart drukt: overheden hebben een lerend vermogen, omdat na elke gebeurtenis de methodiek om met de pers om te gaan geactualiseerd wordt, maar het journaille mist dat lerend vermogen en tuint er elke keer weer in door met de meest invloedrijke winden mee te waaien (vaak om zo snel mogelijk belangrijk of vermakelijk nieuws te brengen).

Bronnen: “‘Russische propaganda’ is alles wat niet 100 procent de NAVO volgt – zoals dit artikel dus” door Lode Vanoost via DeWereldMorgen op 18 februari (hier met veel meer interessants over ‘Oekraïne’ te lezen) en “Strategisch Nepnieuws”, Pien van der Hoeven, schrijver van “Spoken. Hoe het kapitalisme ons tot oorlog drijft” in OVT (VPRO) geïnterviewd op 13 februari 2022 en hier te bekijken.

Simpele journalistiek voor een simpel volk

Onderzoeksjournalistiek is volgens mij de enige echte journalistiek. Een belanghebbende, deskundige of politicus benaderen en optekenen wat die te zeggen heeft, ook al laat de interviewer ook andersdenkenden aan het woord, heeft weinig met nieuwsgaring te maken. Knippen en plakken, wat ik hier vaak doe, heeft ook al niets journalistieks. Wat ik hier produceer is slechts bedoeld om mijn gedachten, genoegens en ongerustheid te ordenen en publiceren ter Leering ende Vermaeck van mijn tijdgenoten. Ik ben dan ook geen journalist; voor knip- en plakwerk zonder gedegen belangenanalyse en brononderzoek zou een beetje journalist zich wat mij betreft moeten schamen. Nee, het wordt pas interessant als het ingewikkeld wordt doordat de journalist de belanghebbende, deskundige of politicus zelf kritisch bevraagt en confronteert met bijvoorbeeld ongerijmdheden met eerder geponeerde standpunten of andere zienswijzen. Maar dan moet je je als journalist wel terdege voorbereiden.

Ik stoor me er zelfs aan wanneer een deskundige of politicus gewoon wat zendtijd in de schoot geworpen krijgt. Ik ben altijd op zoek naar de nuances. Ik wil denkvoer waarmee ik mijn wereldbeeld kan bijstellen. Dat verkrijg ik alleen wanneer opgehelderd wordt wat de verborgen agenda van de geïnterviewde is, welke keuzes hij of zij maakt waar ook andere keuzes gemaakt kunnen worden.

Een concept waarvoor onder andere Hannah Arendt ons al in 1963 waarschuwde

Wie er momenteel de krant, radio, social media en tv op naslaat, kan niet anders besluiten: ‘de Russen’ laten zich weer kennen als gemene wereldveroveraars – die ze altijd waren; en gelukkig is er de NAVO om ons te beschermen. Een concept waarvoor onder andere Hannah Arendt in ‘Eichmann in Jeruzalem: de Banaliteit van het Kwaad’ ons al in 1963 waarschuwde. Elke afweging van standpunten aan beide kanten en zelfkritiek ontbreekt in de berichtgeving waardoor het eenvoudig om wij, De Goeien, tegen zij, De Slechten, wordt. Die Slechteriken zijn vreemde idioten die onze oprecht sympathieke en verantwoorde aanpak van problemen in de weg staan ook al hebben ook wij ons in het recente verleden nog flink misdragen (wat het nieuws mondjesmaat haalde).

Echter, was de wereld maar zo eenvoudig te doorgronden als in een heldenfilm of sprookje. Volgens mij hebben we veel meer overeenkomsten met de Amerikanen, Chinezen en de Russen dan we willen toegeven en is distantie nodig om de wereldproblemen te overzien. Wat wij van anderen (met veel bombarie) afwijzen, moeten we niet van onszelf door de vingers zien. De banaliteit van het kwaad schuilt erin kritische geesten in eigen gelederen monddood te maken èn eendrachtig met gebrainwashte hersenen of gesnoerde mond mee te werken aan haat zaaien en boosaardig doen.

Het is zelden een kwestie van de een, die deugt, tegen de ander

De spanning rondom Oekraïne is naar mijn mening overigens rechtstreeks terug te herleiden naar de ‘ambitieuze NAVO 2030-agenda’; het ‘Strategisch Concept van de NAVO voor de top in 2022’. Nadat ik daarvan in juni ’21 de inhoud gelezen had, voorspelde ik dat we de komende tijd alleen nog veel lelijks over China en Rusland te horen zullen krijgen, maar het ergste zag ik over het hoofd. We hebben over ons afgeroepen dat Rusland kennelijk – vanuit haar gezichtspunt – niet van zins is zich verder in het nauw te laten drijven.

Over de investeringen van de Amerikaanse regering in infrastructuur voor auto’s, elektriciteit, treinen, vliegtuigen en water worden we braaf geïnformeerd, maar over de investeringen van de Chinese regering in duurzaamheid weten we niets; ook al gaat dat om een bedrag dat ruim 86,5x hoger is dan Bidens ‘Infrastructure Investment and Jobs Act’. En waarom weten we daar niets van? Over China en Rusland tot 2030 niets dan slechts, over Nederland en de Verenigde Staten niets dan goeds (met voor de vorm hier en daar een kantekeningetje).

Wat de krant, radio en televisie betreft blijken de media nog slaafser dan in de vorige koude oorlog, die van 1955 tot 1989 duurde. En wij maar denken dat we iets van de wereld begrijpen of zelfs weten… Laat me niet lachen; het is zelden een kwestie van de een, die deugt, tegen de ander.

Bronnen: “Berichtgeving over Rusland-Oekraïne is géén journalistiek, het is propaganda” door Lode Vanoost en “China zal 75.000 miljard dollar uitgeven aan groene transitie” door Frank Willems; beide via DeWereldMorgen op respectievelijk 21 en 12 januari 2022.

Selectieve verontwaardiging

De plicht van kriti… nou ja daar doen we in dit zogeheten vrije land niet aan. We zijn allemaal vrije mensen die naar believen mogen beweren dat de aarde plat is. OK dan. Dan nog eens…

De morele plicht van kritische mensen is om juist de misdaden aan te klagen die in hùn naam worden begaan. Journalisten en mediacommentatoren, die wantoestanden in verre landen verontwaardigd afkeuren, zijn te vergelijken met de moed van iemand, die zich boos maakt over slavernij in de 16de eeuw; mooi, maar irrelevant.

Aanklagen wat de eigen overheden doen, heeft daarentegen zin. Met zulke aanklachten zijn misstappen te beteugelen. Bovendien geven zulke aanklachten pas gezag aan meningen over wat in andere landen misgaat. Aan selectieve verontwaardiging heeft niemand wat; dan wijzen we allemaal naar elkaar wat in het beste geval alleen de sfeer verziekt.

Helaas is zo’n kritische blik bij onze media eerder uitzondering dan gewoonte. Onze media lijken als enige doel te hebben ons te amuseren, zodat targets aan abonnementen, kijkcijfers of klikken gehaald worden. Amusement zet zelden aan tot een kritische bezinning. Bij entertainment moet de doelgroep zich na afloop met een goed gevoel op het volgende kunnen storten. Verontrustend nieuws, dat het ook hier niet pluis is, komt dus ongelegen. Juist dat laatste ‘niet weten en focussen op onrecht elders’ geeft weer wel een goed gevoel. Het goede gevoel van onwetendheid, zou ik zeggen. Echter, wanneer we het kwaad, waar onze overheden zich schuldig aan maken, niet in het gezicht kijken, zullen we uiteindelijk het onrecht dat in onze naam gebeurt niet meer herkennen.

Voor degenen, die het lef hebben de hand in eigen boezem te steken, zit er niets anders op dan zich buiten de bekende paadjes om te informeren over wat onze overheden uitvreten. Er zijn voldoende dossiers met belangwekkende informatie beschikbaar, zoals het regeerakkoord 2021 “Omzien naar elkaar, voortuitkijken naar de toekomst”. Om maar wat te noemen.

Bronnen: De uitspraken van Noam Chomsky in het artikel “1000 dagen Assange in Belmarsh, 1000 dagen journalistieke schande” door Lode Vanoost via DeWereldMorgen op 5 januari 2022. Aan het eind van dit lezenswaardig artikel is een link opgenomen naar het interview waarin Chomsky tegen BBC-icoon Andrew Marr zegt: ‘Ik zeg helemaal niet dat jij gecensureerd wordt. Ik ben er zeker van dat jij alles gelooft wat je zegt. Mijn punt is dat jij hier niet zou zitten als je andere gedachten gehad zou hebben’ en “KliFi. Woede in Nederland” door Adriaan van Dis via 1 januari op de Gutmensch Scheurkalender 2022.

Lerend van de geschiedenis op naar een nieuw jaar

Amerikaanse en Europese overheden waren voorzichtig in hun aanpak van de pandemie”, schrijft hoogleraar Moderne Geschiedenis aan Columbia University Adam Tooze in zijn laatste boek ‘Shutdown’. Het autoritaire China bleek een stuk voortvarender, “Het is een subliem spektakel dat het regime in Beijing opvoert.

Wereldwijd is grote morele vooruitgang geboekt in de waardering van menselijk leven

Na publicatie van zijn boek ‘Crashed’ in 2018 drong het tot de ingewijden door dat het volgende project van Tooze een traditionelere vorm van geschiedschrijving zou betreffen: de geschiedenis van de milieubeweging. In zijn blogs en op Twitter doken steeds vaker verwijzingen op naar rapporten over biodiversiteitsverlies, broeikasgassen en klimaatopwarming. En toen meldden in december 2019 in de Chinese provinciestad Wuhan tientallen inwoners zich bij de medische autoriteiten met een mysterieuze longaandoening. Begin januari werd de eerste dode geteld. Een paar weken later was het virus geïdentificeerd – Covid-19 – en mocht niemand in Wuhan en omstreken haar of zijn huis meer uit. Op 12 maart 2020 betitelde de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) de uitbraak formeel tot een pandemie en even later ging streek voor streek de hele wereld op slot.

Het resultaat van Tooze’s ijver draagt dus de titel ‘Shutdown’ (stilleggen), en niet het voor de hand liggende Lockdown (vergrendelen). Het is een met veel vaart geschreven mondiale reconstructie van de pandemie, met veel ruimte voor de economische en financiële consequenties en een gedetailleerde beschrijving van politieke beslissingen, die aan de wieg hebben gestaan van de gigantische reddingspakketten, die zijn gebruikt om economieën draaiende te houden. En net als bij ‘Crashed’ spreekt uit de hoofdstukken over China bewondering voor de effectiviteit van het Chinese bureaucratische apparaat; zowel bij de bestrijding van het virus als bij het opvangen van de sociaal-economische gevolgen van de maatregelen, die werden getroffen om de verspreiding ervan tegen te gaan. En net als bij ‘Crashed’ krijgt de Amerikaanse technocratie, gegroepeerd rond de Federal Reserve, de eer het mondiale financiële stelsel in de lucht te hebben gehouden en daarmee het ontstaan van een financiële crisis binnen deze medische crisis te hebben voorkomen.

Anders dan bij ‘Crashed’ is het oordeel over de politieke reactie in Europa en de VS deze keer gelijkluidend: beide hadden te laat in de gaten met welk virusgeweld ze te kampen hadden. Beide verkeerden te lang in de veronderstelling dat de epidemie zich net als tijdens de Hongkonggriep en Sars tot Azië zou beperken. En ook anders dan bij ‘Crashed’ is deze keer het oordeel over de beleidsreactie van de Europese politieke elites veel lovender dan die over het politieke apparaat van de VS, die pas met Joe Biden onder de nevel van het trumpisme vandaan wisten te kruipen. Volgens Tooze hebben beide onnodige doden op hun geweten en hij meet dit af aan het succes dat China en andere Zuidoost-Aziatische staten wisten te behalen door veel doortastender in te grijpen. Ze lieten de laksere en langduriger maatregelen van de Westerse wereld voor wat het was en traden doortastend op waardoor ze onder meer grote economische schade wisten te voorkomen.

Dat overal ter wereld – op enkele uitzonderingen na – min of meer gekozen is voor hetzelfde pakket aan maatregelen om de mobiliteit van het virus in te perken, wordt door Tooze gezien als bewijs voor zijn stelling dat er wereldwijd grote morele vooruitgang is geboekt in de waardering van menselijk leven.

Naast complimenten ook een ferm tegengeluid

In een lange recensie in de ‘New Left Review’ liet de Britse historicus Perry Anderson als enige in het koor van lofzangen op ‘Crashed’ een tegengeluid horen. De kern van Andersons bezwaar tegen het boek was dat het geen belangenanalyse bevatte. Tooze nam genoegen met de motieven die de monetaire autoriteiten gaven voor de schaal en manier waarop zij intervenieerden: ‘de mondiale financiële stabiliteit garanderen en het financiële stelsel redden’. Anders gezegd: het levenselixer ‘geld’ van het alternatiefloze mondiale kapitalisme laten blijven stromen.

Echter, anno 2021 zouden we veel beter moeten weten. Het is de afwezigheid van zo’n politiek-economische belangenanalyse, die Anderson deed concluderen dat Tooze een geprivilegieerd lid van de kosmopolitische elite was, die schreef vanuit een centristisch, technocratisch wereldbeeld: zeg maar een doorsnee D66’er. Bij ‘Shutdown’ wreekt zich dit. Door de politieke belangen – op één paragraaf over het einde van het neoliberalisme aan het slot van het boek na – niet te benoemen leest ‘Shutdown’ als een lofzang op technocratie, ook in zijn ondemocratische Chinese variant, en van de weeromstuit als een intellectueel afscheid van de Westerse democratische traditie. Volgens Tooze is, geheel conform de neoliberale traditie, technocratie de enige hoop die wij hebben om ons te beschermen tegen de ecologische terugkoppelingsmechanismen van het Antropoceen, waar volgens hem de pandemie een van de eerste manifestaties van is. Het kleurt wat hij in het slot over klimaatverandering schrijft: “(…) mondiale coördinatie door experts bij het uitrollen van de technologische oplossingen van het ecomodernisme – elektrisch rijden, grootschalige koolstofopname, kunstvlees, windmolens en zonnepanelen – bij het gelijktijdig afscheid nemen van democratische inspraakmogelijkheden.

Het vermogen om alles ondergeschikt te maken aan het bereiken van een groot, overkoepelend doel is wat Tooze niet alleen in China bewondert, maar ook in het stalinisme bewonderde (en waar hij tegelijk van moest huiveren!). “Aan het einde van de dag is het toch echt de Sovjet-Unie die de Tweede Wereldoorlog heeft gewonnen”, zegt hij, “niet de Europese en Amerikaanse democratieën. Is het Stalin geweest, en niet Churchill en Roosevelt, die Hitler heeft verslagen. (…) de sublieme grandeur van het vermogen van het stalinisme om mens, dier, grondstof, industrie en kapitaal, totaal, volledig en onverbiddelijk te mobiliseren voor het verslaan van een onmenselijke tegenstander. En daar zit een les. Ook voor ons.

Tooze heeft het gevoel dat iets soortgelijks geldt voor het Chinese regime van dit moment. Het is een subliem spektakel dat het regime in Beijing opvoert. En weer subliem in de esthetische, kantiaanse zin. Het is fascinerend om naar te kijken, om over te lezen, ontzagwekkend in de letterlijke betekenis van het woord, en tegelijk gruwelijk. Maar, en daar komt het: het is niet voor ons.

Het is de uitkomst van de Chinese geschiedenis, en die is niet de onze. Onze collectieve pijngrens ligt lager, onze cultuur is anders, onze hiërarchieën functioneren anders, onze instituties zijn anders, net als ons temperament. En precies daarom past het Chinese model van het totalitarisme ons net zomin als het stalinisme. Dat kun je betreuren of niet, maar het is volgens de inzichten van Tooze een historisch gegeven. Wij zullen voortbordurend op ónze geschiedenis zèlf antwoorden moeten formuleren voor de hedendaagse crises.

Geluk voor iedereen, komend jaar!

En daarvoor zouden we wat mij betreft eindelijk eens over eerlijke informatie moeten beschikken om af te wegen wat werkelijk in ons belang is. En we zouden erover moeten gaan nadenken of ‘ons’ beperkt blijft tot een beperkt ‘wij’, dat comfortabel leeft dankzij de uitbuiting van een ‘zij’, of dat we willen leven in een wereld waarin we waar mogelijk ook verantwoordelijkheid dragen voor elkaars welzijn. Zoals het er uitziet, zullen we onze toekomst voorlopig voortborduren op geframed nieuws dat het neoliberale kapitalistische machts- en winstbejag systematisch onderbelicht laat en waarin onze overheden naast goede, ook gruwelijke dingen doen die we niet eens onder ogen durven zien (en niet hoeven zien omdat de rapportages daarover domweg niet, of slechts summier aangestipt in het mainstreamnieuws aandacht krijgen). En dat alles in het belang van het handhaven van een ziekmakende status quo. Niet in ons belang.

Hoe het ook zij, er is sowieso nog een lange weg te gaan; naar een eerlijker verdeling van welvaart in de wereld een veel langere dan pakweg 50 jaar geleden.

Enfin, er staat zo direct een nieuw jaar, een soort van schone lei voor ons klaar en ik gun ieder mens op aarde komend jaar een goede gezondheid en veel geluk. Bij deze.

Bron: “Het Chinese crisismanagement was superieur, Interview met Adam Tooze” door Ewald Engelen in DeGroeneAmsterdammer van 17 november 2021.

Nee Hannah Arendt, Yuval Harari en George Orwell, je maintiendrai!

Nederlanders gaan gebukt onder een vals zelfbeeld van nationale superioriteit, net als de leidende politicus, die er – met succes – alles, maar dan ook alles aan doet om bij diezelfde Nederlandse bevolking populair te blijven.

De Nederlandse regering koos in de onderhandelingen over het corona-herstelfonds onder leiding van Mark Rutte voor een snoeiharde opstelling: geen solidariteit met ‘Italiaanse toestanden’ en geen solidariteit met andere landen, die hun zaakjes minder goed op orde hebben. De Nederlandse regering volgde daarnaast op cruciale punten een afwijkend coronabeleid in vergelijking met de meeste andere Europese landen. Dit patroon van hardvochtigheid gecombineerd met een eigengereide corona-aanpak blijft de Nederlandse regering tot vandaag herhalen. Volgens onze premier is onze beleidslijn vooral ‘intelligent’. Nederland wist tastend in het duister wat het deed, zo verklaarde hij keer op keer.

In de ban van de gevolgen

In het land van Rutte hebben de slachtoffers geen plaats, maar gaat het enkel en alleen om zijn crisisbeleid. Zijn keuzes worden gedreven zijn coronabeleid te presenteren als ‘doortastend en uitgebalanceerd’. De Tweede Kamer en daarmee de Nederlandse media en daarmee de Nederlandse bevolking zijn in een collectieve roes geraakt ook al nam het Nederlands coronabeleid regelmatig groteske vormen aan; wij zullen handhaven (naar: “Je maintiendrai”, sinds 1815 de wapenspreuk van Nederland).

De Nederlandse verpleeghuizen werden oorden, die het midden hielden tussen hospices en triage-centra. Aan van alles en nog wat bleek in de ‘beste zorg ter wereld’ een tekort te zijn, en die tekorten bleken bovendien nauwelijks oplosbaar. Snel was Duitse hulp onmisbaar om de Nederlandse zorgnood te lenigen en gelukkig was de Duitse Angela Merkel niet zo hardvochtig als haar Nederlandse collega Mark Rutte. Curieus is dat al deze pijnlijke ontwikkelingen in eigen land weinig aandacht kregen en krijgen. Het reputatieverlies van Nederland – een land dat ooit te boek stond als ‘voorbeeldig’ als het ging om de overheid, de publieke diensten en de zakelijk-ethische moraal – werd alleen in het buitenland geregistreerd. De doden werden slechts in familiekring beweend, maar het falende overheidsbeleid bleef doodgezwegen. In plaats daarvan raakte het land onder leiding van hun minister-president in de ban van de beleidsgevolgen: de doelen die daaraan gekoppeld konden worden en vooral de communicatie daaromtrent; een regeringsbeleid van ‘aanpakken en doorpakken’, zonder dat het kabinet duidelijk kon, moest of wilde maken wèlke gevolgen prioriteit kregen en waarom die wel en andere niet.

Met mij gaat het goed, met ons gaat het slecht

Dit vreemde gedrag ging – als gezegd – hand in hand met hardvochtigheid naar buiten toe, maar ook richting alles wat anders is of lijkt dan we als ‘Nederlands’ zien. Terwijl ik mij schaam voor het Nederlandse coronabeleid, waarin slachtoffers stuk voor stuk gereduceerd worden tot het getal 1, nemen we collectief een houding aan die past bij een comfortabele berusting en die hoort bij ‘met mij gaat het goed, met ons gaat het slecht’, zoals Paul Schnabel van het Sociaal en Cultureel Planbureau in 2018 over de toestand in ons land sprak. Vanuit deze houding wordt een keihard beleid ingezet ten opzichte van een ieder waarvan de meerderheid het idee heeft dat hij of zij zich niet Nederlands gedraagt, en dus verantwoordelijk gehouden kan worden voor het ‘met ons gaat het slecht’-deel van het landsgevoel.

Omgekeerd totalitarisme

Nee, Nederland is nog geen dictatuur. Maar het is met de ten hemelschreiende zwarte lijsten van de fraudedatabank ‘Fraude Signalering Voorziening’ en het ‘Combiteam Aanpak Facilitators’ van belastingadviseurs, data-analisten en Fiod, die op een 5 december lachend spraken over ‘afpakjesdag’ en dat als motto in goed Nederlands ‘A license to disturb’ (de toestemming om te treiteren) had – ik doel hier natuurlijk op de eindelijk-ten-lange-leste-maatschappelijk-erkende misstanden veroorzaakt door de Belastingdienst inzake goedwillende Belastingadviseurs en Kindertoeslagouders, die zich van geen kwaad bewust konden zijn, – verder dan ooit afgedwaald van de transparante democratie die het ooit was. Nederland glijdt, samen met meerdere landen in de Europese Unie, af naar een autoritair systeem waarin het welzijn van zijn ingezetenen elke prioriteit heeft verloren. Niet naar een kopie van de klassieke repressieve, totalitaire staten zoals het communistische China, het nazi-Duitsland of de stalinistische USSR, maar naar een nieuw soort totalitarisme, te weten ‘De autoritaire staat 2.0-light’. De politicoloog Sheldon Wolin bedacht voor landen als het onze de term ‘omgekeerd totalitarisme’, dat staat voor ‘een hyperefficiënte neoliberale maatschappij gerund door managers en technocraten’. Grote denkers als Hannah Arendt, Yuval Harari en George Orwell waarschuwden al veel eerder voor deze mogelijke ontwikkeling, die nu in ons land bewaarheid blijkt te worden. Inmiddels wantrouwt de Nederlandse overheid haar burgers en grijpt al te graag naar repressie om de repressie (A license to disturb). De koning praat met hulpdiensten over hun schokkende problemen bij het bestrijden van rellen in Rotterdam, maar hij spreekt niet met de raddraaiers.

Nederlanders en vijanden van het volk

Een tijdje geleden vroeg een broer van mij, om van gespreksonderwerp te veranderen, of ik een wappie was. Nou, volgens mij zijn er veel redenen waarom mensen zich niet laten vaccineren met een mRNA-bevattend middel dat toch niet zo effectief blijkt te zijn als beloofd, en waar — in tegenstelling tot klassieke vaccins — telkens weer nieuwe boosters voor nodig zijn. Ik heb me bedeesd, zodra dat kon, wel laten vaccineren, maar had niet verwacht dat alle vaccinweigeraars nu op één hoop zouden worden gegooid als half-misdadige wappies die medeplichtig zijn aan een massamoord op de ‘normale’, gevaccineerde mensen. Sommige mensen zijn zelfs zo geradicaliseerd dat ze op sociale media oproepen om kinderen weg te halen van hun ongevaccineerde ouders of tot prikkampen. In de Tweede Kamer beloven twee populistische volksvertegenwoordigers ‘tribunalen’, waarvoor collega’s die het land kapot maken zich zullen moeten verantwoorden. En in dit rumoer bepleit de regering een G2-strategie, die olie op het vuur gooit. Dat de regering daarmee accepteert dat alle varianten van het covid-19-virus door gevaccineerden worden verspreid, zij het in mindere mate dan niet-gevaccineerden, blijft onbesproken. G3, waarbij niet-gevaccineerden over dezelfde kam geschoren worden als gevaccineerden, dwarsboomt geenszins de volksgezondheid, integendeel, maar wel het overheidsbeleid dat ten doel heeft dat iedereen zich laat vaccineren. De extra covid-19-infecties met alle gevolgen van dien neemt de regering op de koop toe.

Een vals zelfbeeld van nationale superioriteit

Nee, er zal in Nederland niet snel een volksopstand komen, simpelweg omdat Nederlanders geen volk meer zijn maar een nieuwe verzameling zuilen met tegengestelde belangen, botsende culturen en onverzoenlijke levensbeschouwingen. Na mijn geboorte kwam ik in een verzuilde samenleving en nu blijken de zuilen gehergroepeerd. Met onze mainstreammedia en regeringsleiders, die er alleen op uit zijn de status quo van ziekmakende machtsverhoudingen in de samenleving te handhaven, geloven we al te graag in ons superieure zelfbeeld en zwijgen we al te graag over onze afhankelijkheid en kwetsbaarheden. Kritische brieven, die wel in kranten van andere landen geplaatst worden, krijgen in de Nederlandse media geen aandacht (zie verder in de bronvermeldingen). De Nederlandse regering laat zich domweg informeren door het ‘Outbreak Management Team’ en neemt besluiten alsof covid-19 niet meer is dan een interne aangelegenheid van landsbelang. Over ons covid-19-beleid in samenhang met oversterfte en in vergelijking met andere landen, sowieso over de covid-19-doden en ernstige covid-19-lijders met of zonder vaccin weinig woorden. Als ik het zo hoor zijn slechts de voorraad lege bedden op de intensive care leidend voor alle corona-beleidskeuzes. Hadden we er 3x zoveel gehad, dan was een beleidsgevolg tot zo’n 50 – 60.000 covid-19-besmettingen per dag aanvaardbaar regeringsbeleid geweest. Nu ligt dat aantal, waarachter volgens mijn zienswijze mensenlevens schuil gaan, een stuk lager. En onze regering straalt zelfverzekerde trots uit over haar strategie mede door haar falen en de oorzaken daarvan professioneel dood te zwijgen als het graf.

Met mij gaat het gelukkig goed en met ons gaat het helaas niet alléén op het front van corona slecht. Waar zal ik het de volgende keer over hebben?

Bronnen: “Een politiek van gevolgen, Het land van Mark Rutte” en “‘Je bent een oplichter. Wegwezen!’ Een malende Goliath versus belastingmannetjes” beide via DeGroeneAmsterdammer door resp. Mathieu Segers op 17 november en Marco de Vries op 8 december 2021 en “Nederland glijdt in ijltempo af naar een autoritaire staat; Lessen van Arendt, Harari en Orwell” door Teun Voeten via Doorbraak op 9 december 2021.