Concentratie van rijkdom zijn we gaan waarderen, in plaats van dat we er doodsbang voor zijn gebleven

Europa is een mengsel van mythe en werkelijkheid. Een van oudsher verdeeld continent dat steeds kleiner wordt in een wereld die steeds groter wordt. Pas iets meer dan een halve eeuw geleden vond Europa zijn bestemming in een model van sociale bescherming. En dat model, eigenlijk het enige identiteitskenmerk dat Europa wezenlijk onderscheidt van de rest van de wereld, is in rap tempo bezig te verdwijnen. Wat staat Europa te wachten? Eén ding lijkt zeker. Het verzet tegen de neoliberale afbraak van Europa komt uit het zuiden.

Ik [lees: Lex Rietman] spreek Boaventura de Sousa Santos in zijn werkkamer op de campus van de universiteit van Coimbra. De Portugese socioloog is een van de invloedrijkste hedendaagse denkers over globalisering en democratie. Hij wordt veel gevraagd voor lezingen over de hele wereld en overal trekt hij volle zalen. De helft van het jaar woont hij in Madison in de VS, waar hij doceert aan de universiteit van Wisconsin.

Eigenlijk heeft Europa nooit bestaan, zegt De Sousa. Eeuwenlang is het een samenraapsel geweest van landen zonder een gemeenschappelijk bewustzijn. Vanaf de vijftiende en zestiende eeuw begint daar verandering in te komen door de koloniale expansie van twee landen aan de rand van het continent, Portugal en Spanje. Vanaf dat moment ontstaat er zoiets als een continentale logica, gevoed door het opkomende handelskapitalisme. Een behoorlijk conflictueuze logica, dat wel, want de mate van economische ontwikkeling varieert sterk. Terwijl de nijverheid in het noorden – de Lage Landen, Engeland, Schotland – flink profiteert van de goud- en zilverstroom uit de Nieuwe Wereld, blijft de modernisering in Portugal en Spanje uit. Die kloof is tot op de dag van vandaag niet gedicht.

De twintigste eeuw trekt een nieuwe scheidslijn door het continent, nu tussen oost en west. De scheiding tussen het kapitalistische en het communistische Europa sluit een min of meer gemeenschappelijk zelfbeeld praktisch uit.

De Verenigde Staten willen laten zien dat het kapitalisme politiek en ethisch superieur is aan het communisme.

Twee gruwelijke oorlogen, vooral de Tweede, voeden volgens De Sousa het idee dat dit continent waarden herbergt die in ere hersteld moeten worden. Na 1945 legt dat de grondslag voor een nieuwe eenheid. Deze krijgt eerst gestalte in het kapitalistische Europa; na de val van het sovjetimperium breidt de unie zich uit met de oostelijke landen.

Zo ontstaat een sterk economisch blok dat zich beroept op zijn democratische en christelijke essentie. Boaventura de Sousa Santos heeft er bedenkingen bij. ‘De moslims waren zeven eeuwen hier. Vanaf de twaalfde eeuw stond Europa cultureel onder sterke invloed van de islam. Onze erfenis van de Griekse filosofie als een Europese verworvenheid is een mythe die halverwege de negentiende eeuw gecreëerd wordt. In werkelijkheid hebben we die erfenis te danken aan de Arabieren en de islam. Via Egypte, Perzië en Bagdad kwamen de teksten van de klassieken terecht in Toledo. Daar werden ze vertaald.’

Een andere mythe is de gedachte dat Europa bij uitstek het continent is van de democratie. ‘Dit idee ontstaat na een enorme democratische instabiliteit in een groot deel van Europa. En de zuidelijke landen, vooral Portugal, Spanje en Griekenland, hebben tot vrij recent lange periodes van dictatuur meegemaakt – Portugal 48 jaar. Na 1945 leidt het trauma van de oorlog tot de oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, ook al om eens en voor altijd een einde te maken aan de rivaliteit tussen Frankrijk en Duitsland. We moeten ons er dus van bewust zijn dat we in het gewelddadigste continent ter wereld leven. In de twintigste eeuw hebben we 78 miljoen mensen gedood. De Dertigjarige Oorlog (1618-1648) kostte in die tijd al een miljoen mensenlevens. We hebben meer dan genoeg gedood. Je kunt pas sinds kort zeggen dat we een continent van de vrede zijn. Europa is een mengsel van mythe en realiteit.’

Ondanks alle tekortkomingen is er geen plek op aarde waar de mensenrechten en de liberale democratie beter functioneren dan Europa, erkent De Sousa. Tenminste, als we onze blik beperken tot de laatste zeventig jaar. En het is ook onmiskenbaar dat de liberale democratische theorie grotendeels in Europa is geboren, onder meer in Engeland, Frankrijk en Duitsland. Dat heeft een eenvoudige reden. ‘De democratie van Aristoteles was altijd verworpen als een demagogisch regime. Het idee zou nooit in de praktijk gebracht kunnen worden omdat de meeste mensen onwetend waren en niet in staat zouden zijn om te regeren. Pas in de negentiende eeuw, na de Franse Revolutie, wordt het idee serieus genomen dat de democratie verenigbaar kan zijn met de moderne samenleving. Het kapitalisme is in Europa het meest ontwikkeld: dat maakt het mogelijk dat het democratische gedachtegoed verspreid wordt.’

Tegelijk is Europa ook de plek waar een alternatief voor het kapitalisme bedacht wordt. Of eigenlijk twee alternatieven, na de breuk in de arbeidersbeweging tussen revolutionairen en reformisten. De eersten willen een radicale breuk met het kapitalisme forceren. De reformisten keren zich tegen de revolutie en streven naar een democratisch socialisme, later ook sociaaldemocratie genoemd. Het is een poging om kapitalisme en democratie met elkaar te verenigen. ‘Eigenlijk is het idee heel simpel’, zegt De Sousa. ‘De groei van de economische productiviteit moet op een gelijkwaardige manier ten goede komen aan het kapitaal en aan de arbeiders. Deze verdeling van de groeiende productiviteit en concurrentiekracht biedt ruimte voor sociale zekerheid. Je zou het een virtuoze combinatie tussen kapitalisme en sociale rechten kunnen noemen. En dit is tot nu toe het wezenlijke kenmerk geweest van het hedendaagse Europa.’

Hoe was dit mogelijk? Waarom toonde het kapitalisme zich genereuzer en menselijker in Europa dan elders in de wereld? Het antwoord is de Koude Oorlog, zegt De Sousa. ‘Het Marshallplan is geen vredesplan. Het is een Koude-Oorlogsplan, net zoals later in Zuid-Korea. De Verenigde Staten willen ermee bereiken dat het kapitalistische Europa, en West-Duitsland voorop, kan laten zien dat het kapitalisme politiek en ethisch superieur is aan het communisme. Het verschaft namelijk welvaart aan de arbeiders, en dat in vrijheid en democratie. Daarom accepteert het kapitalisme een aantal concessies die nu absoluut ondenkbaar zouden zijn: nationalisatie van de industrie en strategische grondstoffen, van water en elektriciteit, de mijnbouw. En ook een harde progressieve belastingpolitiek, waarbij de rijksten tot zo’n zeventig procent belasting betalen.’

Het neoliberalisme is heel erg goed in één ding: rijkdom van de armen naar de rijken overhevelen.

Dit project van de Koude Oorlog werkte goed zolang de Berlijnse Muur overeind stond. Maar toen de muur viel, stortte niet alleen het sovjetsocialisme in. Ook de sociaaldemocratie kwam ten val. Die was overbodig geworden, want het kapitalisme had geen rivalen meer. Vanaf 1980 duikt een nieuw begrip op: het neoliberalisme, een variant van het kapitalisme die het idee van een permanente crisis nodig heeft om te overleven. ‘Als een crisis sporadisch voorkomt – in de politiek of in ons dagelijkse leven – kan deze productief zijn. Het dwingt tot bezinning en de noodzaak om dingen te verbeteren. Maar als de crisis permanent is, behoeft zij geen uitleg. Zij is de uitleg. Worden de salarissen verlaagd? Dat komt door de crisis. Privatisering van de gezondheidszorg en het onderwijs? Door de crisis. De crisis verklaart alles. Het neoliberalisme heeft het nodig dat de mensen geloven dat er geen enkel alternatief is. Dat begint met Thatcher en Reagan.’

Het is niet langer het productieve kapitaal dat het grote geld oplevert, maar het financiële kapitaal. De financiële sector, een van de drijvende krachten achter het neoliberalisme, heeft het voor het zeggen. ‘Dat betekent een gevaar voor Europa’, zegt De Sousa. Het sociaaldemocratische model, het wezenskenmerk van Europa, is immers ondenkbaar in een neoliberaal systeem. Bedrijfswinsten gaan daarin voor een steeds groter deel naar de aandeelhouders, ten koste van de werknemers en investeringen. ‘Het neoliberalisme is niet goed om banen te scheppen en de economie te doen groeien’, zegt De Sousa. ‘Maar het is heel erg goed in één ding: rijkdom van de armen naar de rijken overhevelen.’

Dit is een onbewerkt deel van een artikel uit de Groene Amsterdammer. Mij spreekt het aan; zeker wanneer het (in grote lijnen) waar is. Lees jaargang 143, nummer 23 van de Groene Amsterdammer voor het gehele artikel, waarin De Sousa ook nog uitlegt wat er volgens hem momenteel in Europa gaande is.

Bron: “We moeten de kapitalistische overheersing ter discussie stellen” door Lex Rietman in de Groene Amsterdammer van 5 juni 2019

Al is er niemand die mij zou kunnen vertegenwoordigen: ik stem!

Natuurlijk heb ik vandaag gestemd! Echter, de uitslag van dat vleugelloze Europarlement interesseert me nauwelijks.

De echt ingrijpende besluiten worden in de Europese Unie buiten het Europarlement om genomen door de Eurocommissie (ministers van financiën), de Europese Centrale Bank en de Raad van de Europese Unie (regeringsleiders, waarvan die van Duitsland en Frankrijk veruit de grootste machtsbases hebben). Dat is omdat de Europese Unie geen federatie is. We mogen dan ook alleen maar stemmen op wie ons land in het Europarlement mag vertegenwoordigen; niet op de in onze ogen beste europarlementariër (m/v).

Zouden we op de beste Europarlementariër mogen stemmen, dan ging mijn stem nu zeker naar Yanis Varoufakis, de kandidaat voor DiEM25. Maar die partij doet in Nederland niet mee.
Daarnaast heb ik geen weet van een Europese politieke partij die prioriteit legt bij het bevorderen van de handel met China. Dat land is met haar Nieuwe Zijderoute een achterland met honderden miljoenen mensen in heel Oost-Azië die de komende tijd steeds welvarender zouden kunnen worden. Zoals tegenwoordig over mensen gesproken wordt: ‘een immense afzetmarkt’. Maar geen politiek partij die ik hierover duidelijk stelling hoor nemen (om de VS niet voor het hoofd te stoten).
Ik ken ook geen partij die duidelijk maakt de banden met de Verenigde Staten van Amerika losser te willen maken of uit de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) te willen. Wat we ook stemmen, we blijven politiek het schoothondje van de VS; een grootmacht die in haar 424-jarige bestaan slechts 16 jaren niet in oorlog was en waar nu een democratisch gekozen plutocraat aan de macht is met een voor het gehele mensdom uiterst gevaarlijke, zeg maar modern: ‘terrorische politieke partij’ achter zich.

Natuurlijk heb ik vandaag gestemd, want het is een groot goed dat ik een piepklein onbenullig beetje mee kan bepalen welke volksvertegenwoordigers een piepklein beetje macht krijgen. Ik ontbeer echter elk vertrouwen op een goede afloop; zelfs wanneer later zou blijken dat de politieke partij, waarop ik mijn stem uitgebracht heb, voor Nederland alle 25 zetels in het Europarlement mag innemen.
Koersverandering, laat staan een in mijn ogen positieve, sluit ik uit.

Voor een gezonde toekomst van Europese burgers is lef en visie nodig (in omgekeerde volgorde)

Over 2 weken mogen we stemmen op de politieke partijen, die vanuit het nieuw te vormen Europarlement gaan bepalen hoe de Europese Unie voortmoddert. Hoe de EU gehoorzaam aan de leiband van op financiële winsten beluste multinationals, andere grootbedrijven en de Verenigde Staten van Amerika voortsukkelt. Ik houd me er, nu DiEM25 in Nederland niet meedoet, niet mee bezig en dat is niet terecht.

Want terwijl ik dit schrijf (en u waarschijnlijk bijkomt van het kijken naar een tot in de laatste minuut spannende voetbalwedstrijd van Ajax tegen Tottenham Hotspur) zijn de geopolitieke verhoudingen in de wereld drastisch aan het veranderen. Het aandeel van de VS in de wereldeconomie neemt zienderogen af, het Amerikaanse leger is overbelast en elk laatste sprankje geloofwaardigheid van de supermogendheid is in het gedrang. De Chinese regering daarentegen, die al decennia geen enkele oorlog voert, ambieert een plaats in een multipolaire wereld. Voor China is de ontwikkeling van handelsroutes naar Afroeurasië, het Chinese Belt and Road Initiative (BRI), van existentieel belang en voor ons ook vanwege een ‘achterland’ waar 6.000.000.000 mensen wonen. BRI moet het economisch verkeer tussen zo’n 100 postkoloniale en post-Sovjetrepublieken gaan bevorderen. Dat kan enkel leiden tot een multipolair Azië, meer welvaart in de derde wereld en zakenkansen in snelgroeiende markten.

De EU mag economisch een reusje zijn, maar blijft in de schaduw van de VS een politieke dwerg. Politieke geloofwaardigheid in de wereld vergt nu eenmaal een eigen, onafhankelijke visie en aanpak, en een uniform Europees buitenlands- en defensiebeleid. Willen we onze toekomst kunnen bepalen, dan zal het Verdrag van Lissabon moeten worden heronderhandeld: elke link met de NAVO zal er uit moeten. In die harde onderhandelingen tussen de 28 EU-leden zal de EU voor lief moeten nemen dat er lidstaten afvallen.

In de wereld van vandaag zou hervorming van de EU in een geopolitiek onafhankelijke Unie met een eigen defensie, los van de VS, doelstelling moeten zijn; een regionale collectieve veiligheidsorganisatie, mogelijk in de vorm van een versterkte Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE), met schrapping van NAVO-artikel 5 (een gewapende aanval tegen één lid is een aanval tegen allen) en opname van Rusland, inclusief een internationaal verbod op killer robots om daarmee bij te dragen aan het voorkomen van een nieuwe geldverslindende en letterlijk levensgevaarlijke wapenwedloop op het gebied van artificiële intelligentie (AI); volledig autonome wapensystemen die zonder menselijke controle doelwitten kunnen selecteren en doden. Ja, terwijl wij via internet en de televisie geëntertaind worden, verandert de wereld waarin wij leven.

Jammer dat geen enkele politieke partij bovenstaande ambieert, maar ik ga wel stemmen op 23 mei. Niet voor een Nexit want daarmee maken we de wereld volgens mij ook niet beter, maar voor het naleven van mensenrechten, van kinderrechten, van dierenrechten en voor respect voor natuur en milieu. Bij gebrek aan beter.

Bronnen: “Wordt Europa een geopolitieke wereldspeler, of blijft het aan de leiband van de VS lopen?” door Paul Lookman en “Militair gebruik van AI dreigt in wapenwedloop te ontaarden” door Pax Christi Vlaanderen; beide via DeWereldMorgen op 9 mei 2019.

Stemmen

Op de vraag waartoe ik op aarde ben, zou ik antwoorden ‘om zintuiglijk te genieten’.

De roeping van de mensch is mensch te zijn”, schreef Multatuli, alias Eduard Douwes Dekker, in 1861 in een zijner ‘Minnebrieven’ en zo denk ik er ook over; misschien wel mede dankzij hem. En het mooist wat een mens kan doen, is waarschijnlijk het lijden van de Ander te verlichten, of zelfs teniet te doen, zodat die Ander ook zintuiglijk genieten kan.

Mooie, bijna poëtische woorden in een wereld waar de menschheid het volgens de bevindingen van het vandaag verschenen IPBES-rapport voor elkaar gekregen heeft de natuur over de hele wereld aanzienlijk te veranderen:
· 70% van de aarde hebben we aanzienlijk beïnvloed; 75% van de landomgeving en 66% van het mariene milieu zijn aanzienlijk door menselijk ingrijpen veranderd, 30% is door ons nog niet aangetast.
· Bijna 75% van de zoetwatervoorraden en meer dan 33% van het land in de wereld zijn momenteel bestemd voor akkerbouw, veeteelt of visserij.
· Het globale gemiddelde zeeniveau steeg sinds 1900 met 5 centimeter. Terwijl de broeikasgas-emissie verdubbeld is, verhoogde de gemiddelde globale temperatuur met ten minste 0,7°C. Dit heeft bijgedragen tot wijdverspreide effecten in extreme weersomstandigheden en vele aspecten van biodiversiteit, zoals teruggang van soorten populaties.

Met dit alles samenhangend worden 1.000.000 dier- en plantensoorten nu met uitsterven bedreigd; vele al binnen enkele tientallen jaren. Dat is 12,5% van het totaal aantal unieke soorten: 1 op elke 8 die onze nakomelingen alleen nog als foto, filmpje of restanten zien, zoals wij de dinosauriërs inclusief de ontwrichting van ecosystemen waarin volgens biologen elke soort een niche vervult.

Het 1.800 pagina’s tellende rapport biedt ook een uitgebreide studie van de onderlinge samenhang tussen klimaatverandering en natuurverlies. De door de mens veroorzaakte klimaatverandering wordt aangemerkt als een van de belangrijkste factoren die de impact van andere aanslagen op het menselijk welzijn en de natuur vergroten.

Maar ja, we schijnen op straat en in de politiek onze democratische rechten ook met waarheidsvinding te hebben uitgebreid, dus voor we maatregels gaan nemen, die het zintuiglijk genieten van de miljardairs op aarde weliswaar geenszins aantasten, maar hen wel bevreesd maken minder rijkdom te vergaren dan in voorafgaande decennia, moeten we eerst maar eens peilen of stemmen:

Is het uitsterven van relatief veel dier- en plantensoorten erg?
Ja / Nee / Geen mening

Is dat uitsterven door mensen tegen te gaan?
Ja / Nee / Geen mening

Indien wel door mensen beïnvloedbaar, zouden anderen daar dan niet mee moeten beginnen?
Ja / Nee / Geen mening

Is het ruim 3.200 gram wegende ventje, waarvan Meghan, de vrouw van de Britse prins Harry, vanochtend om 05:26 uur is bevallen niet veel interessanter wereldnieuws?
Ja / Nee / Geen mening

Bron: “Mondiaal rapport IPBES geeft onweerlegbaar bewijs van natuurverlies” door het World Wide Fund for Nature (Wereld Natuurfonds) België, via DeWereldMorgen op 6 mei 2019.

Òf we betalen ze hun winsten, òf we schrapen de door hen opgelegde boetes bijeen

Het Europese Hof van Justitie heeft zich (vandaag) uitgesproken over de wettelijkheid van de zogenoemde investeerder-staat geschillenregeling (ISDS of ICS) via alle Europese handels- en investeringsakkoorden, zoals in CETA. Dit Hof heeft bevestigd dat ISDS/ICS in CETA wettig is. De vraag voor mij blijft of het daarmee rechtvaardig is; in verleden en heden zijn immers vaker onrechtvaardige en zelfs inhumane regelingen tot wet verheven.

Immers, ISDS/ICS geeft buitenlandse grootbedrijven een uniek instrument tegen democratisch te nemen nieuwe beleidsmaatregelen. Dat kunnen zij doen na verhoging van het minimum loon, verbetering van arbeidsvoorwaarden of kwaliteitseisen, of vermindering van gevaren voor aardbevingen of vervuiling door financiële compensatie af te dwingen ter hoogte van misgelopen winstverwachtingen. Daarmee krijgen buitenlandse investeerders een uitzonderlijk machtig middel om regeringen onder druk te zetten en hun beleid inhoudelijk te beïnvloeden en zelfs naar hun handen te zetten.

Ingezeten bedrijven en burgers moeten gewoon naar de pijpen van hun democratisch gekozen regeringen blijven dansen, maar met ISDS/ICS worden via CETA, EU-Mexico, EU-Singapore en EU-Vietnam allemaal zwaarden van Damocles boven de Europese democratieën gehangen, omdat buitenlandse investeerders wèl een krachtig instrument krijgen om regeringen hun wil op te leggen.

Bron: “Het Europese Hof van Justitie oordeelt dat geschillenregeling in CETA wettig is” door de pluralistische koepel van Vlaamse Noord-Zuidbewegingen 11.11.11 via DeWereldMorgen op 30 april 2019

“China verspilt zijn geld niet aan oorlogen, zoals wij”

Of het Europees Parlement afgelopen donderdag voor of tegen het Europees Defensiefonds gestemd heeft, kan ik niet achterhalen. Wel meen ik te weten dat meer dan 1.000 academici, onderzoekers en wetenschappers uit 25 Europese landen vooraf het Europees Parlement opgeroepen hebben tegen dit militair onderzoeksprogramma van € 13.000.000.000 te stemmen.

Dit militaire fonds is namelijk een precedent. Steun voor wapenonderzoek was tot donderdag jl. expliciet uitgesloten van Europese fondsen. De 1.000 onderzoekers waarschuwden voor de gevolgen van deze beslissing: “EU-fondsen investeren in militair onderzoek zal niet alleen financiële steun aan meer vreedzame onderzoeksgebieden onttrekken, maar kan ook wapenwedlopen stimuleren, wat de veiligheid in Europa en elders ondermijnt“. “De investeringen in militair onderzoek zullen vrede en veiligheid niet doen toenemen, in tegendeel, globale spanningen zullen enkel toenemen. Ondertussen wordt wetenschappelijk onderzoek, dat effectief kan bijdragen tot conflictpreventie, verwaarloosd“, zegt Stuart Parkinson, Executive Director bij Scientists for Global Responsibility.
Het is schaamteloos dat op een moment dat Europa medeplichtig is aan het bevoorraden van één van de ergste conflicten ter wereld, er miljarden euro’s worden voorzien voor de wapenindustrie met het doel de wereldwijde competitiviteit van die sector te vergroten”, zegt Bram Vranken van de vredesorganisatie Vredesactie.
De EU maakt [bovendien; GjH] een prioriteit van de ontwikkeling van uiterst controversiële wapens. Dit zal niet alleen leiden tot een wapenwedloop in die wapens, de kans bestaat ook dat deze wapens terecht komen in de handen van repressieve regimes”, waarschuwt dr. Parkinson.

En dat allemaal terwijl aan de andere kant van de Grote Oceaan volgens voormalig president van de Verenigde Staten van Amerika Jimmy Carter (94) de enorme groei van de Chinese economie een gevolg is van verstandige investeringen, die worden geholpen door vrede. “Hoe dikwijls is China sinds 1979 (het jaar dat Carter de betrekkingen tussen China en de VS normaliseerde) in oorlog geweest met wie dan ook? Met niemand!” Hij stelt vast dat ‘wij’, de VS, die tijd voortdurend oorlogen hebben gevoerd.

Carter, onlangs in de Maranatha Baptist Church in Plains, Georgia: “De VS hebben exact 16 jaar in hun 242-jarige geschiedenis géén oorlog gevoerd… dat maakt ons de meest oorlogszuchtige natie in de geschiedenis van de wereld”. Ondertussen zijn de economische voordelen van vrede overduidelijk. “Terwijl China ongeveer 18.000 mijl (ongeveer 29.000 km) [aan infrastructuur voor; GjH] hogesnelheidstreinen heeft aangelegd, hebben de VS ongeveer $ 3.000.000.000.000 verspild aan militaire uitgaven… Als je dat geld in onze infrastructuur had gestoken, dan zouden we nog 2.000 miljard overhouden, terwijl we hogesnelheidstreinen zouden hebben, geen bruggen meer die instorten, goed onderhouden wegen, degelijk onderwijs…”

Bronnen: “1000 wetenschappers roepen Europees Parlement op tegen militair onderzoeksprogramma te stemmen” door Vredesactie vzw en ‘Voormalig VS-president Carter: ‘China steekt ons voorbij omdat zij niet investeren in oorlog’” door Lode Vanoost; beide via DeWereldMorgen op 17 april 2019.

Het kan (wel)!

Jongeren uit bevoorrechte sociale milieus blijken meer tevreden over hun leven dan jongeren die in armoede opgroeien. Maar ook blijkt dat de mate van ontevredenheid van deze laatste groep bepaald wordt door het onderwijssysteem in hun respectievelijke land. In landen die bijvoorbeeld kinderen meer tijd geven om hun talenten te ontwikkelen en ze niet – zoals in Bulgarije, Duitsland, Groot-Brittannië en Hongarije – al op jonge leeftijd op basis van hun mogelijkheden door te verwijzen naar bepaalde richtingen/ schoolsystemen, blijkt de algemene tevredenheid tussen de verschillende sociale klassen verwaarloosbaar. “De leeftijd om kinderen uit de middenklasse te laten doorstromen, heeft geen effect op hun welzijn, maar voor kinderen uit lagere sociale klassen blijkt dat pas doorstromen op latere leeftijd hun geluk enorm bevordert”, zegt Björn Högberg van Universiteit Umeå.

Veel Poolse leerkrachten beseften, na een succesvolle ‘staking’ binnen de Poolse politie, dat het nu hun beurt was en – ondanks dat de examens net zouden beginnen – legden duizenden Poolse leerkrachten en ander onderwijspersoneel vanaf 8 april jl. het werk voor onbepaalde duur neer. Ook in Polen leidt aanhoudende economische groei – soms tot boven de 5 % – kennelijk niet tot eerlijke lonen. Volgens de World Inequality Database is Polen het meest ongelijke land van de Europese Unie. Zelfs in heel Europa is de ongelijkheid alleen in Rusland en Turkije groter. Het nettoloon binnen het Poolse onderwijs varieert van 1.800 tot 3.000 złoty per maand, dat is van 420 tot 700 euro. “Wij staan 18 uur per week voor de klas en worden alleen daarvoor betaald”, aldus Fabian Szóstkiewicz; een stakende leraar Engels in het Poolse Olecko, “De rest van ons werk, zoals testen verbeteren, contact met de ouders, schooluitstappen, lesvoorbereidingen, personeelsvergaderingen enzovoort, is vrijwilligerswerk. Net daarom hebben wij zo’n laag loon.

Wanneer de Belgische politiek ook in Polen toepasbaar is, zou dat allemaal veel beter kunnen door een heroriëntatie en herverdeling van fiscale uitgaven en een rechtvaardige fiscaliteit. In België, waar de armoedecijfers met 19% ontstellend hoog blijven, zou men zelfs binnen de huidige budgetten de armoede kunnen halveren. Dat is namelijk de boodschap van Decenniumdoelen vzw in hun campagne #Komafmetarmoede, een campagne om politieke partijen te overtuigen over te gaan tot een effectief armoedebeleid. Het gaat louter en alleen om een politieke keuze. Waarom zou dat in Polen anders zijn? Waarom zou dat in Nederland anders zijn?

Volgens Decenniumdoelen vzw moeten bijstandsuitkeringen en vervangingsinkomens boven de Europese armoedegrens gaan uitkomen. Er moeten meer betaalbare en kwalitatief goede woningen komen en een duurzaam en eerlijk energiebeleid. Ook is een eerlijke fiscaliteit nodig en er moet een sterke solidaire verplichte ziekteverzekering zijn, die iedereen een brede bescherming biedt.

Decenniumdoelen vzw verwijst naar het ‘Mattheus-principe’ wat in deze dagen voor pasen wel mooi lijkt, maar niet mooi is

Om deze vier prioriteiten voor een armoedebeleid te realiseren, heeft Decenniumdoelen vzw 28 voorstellen opgesteld. “28 voorstellen waarvan we weten dat ze armoede kunnen halveren”, aldus de campagne. Door € 16.000.000.000 fiscale uitgaven anders te verdelen zijn deze voorstellen haalbaar.

Grote uitgaven van de federale en Vlaamse regeringen gaan naar bedrijfswagens, dienstencheques, taxshift, pensioensparen, een tweede woning en de woonbonus. Hier vergeten we nog de vele fiscale uitgaven voor energiebesparing, klimaat, etc. Met deze uitgaven beloont, stimuleert of ontziet de overheid burgers fiscaal, maar deze uitgaven hebben een keerzijde: ze steunen sommige groepen meer dan andere. Decenniumdoelen vzw verwijst naar het ‘Mattheus-principe’ wat in deze dagen voor pasen wel mooi lijkt, maar niet mooi is: “Want een iegelijk, die heeft, dien zal gegeven worden, en hij zal overvloedig hebben; maar van dengene, die niet heeft, van dien zal genomen worden, ook dat hij heeft.” Mattheüs 25:29 in de Bijbel.

We hoeven met ons allen alleen te stoppen met blijven geloven dat ‘Trickle down’ ons ooit gaat overkomen

De keuze voor een dure taxshift maakt duidelijk dat er – indien er politieke wil is – middelen te vinden zijn. (…) Nu beloont de taxshift vanaf het derde inkomensdeciel, terwijl deze op de midden en hogere inkomensdecielen amper een positief werk-effect heeft. Het positief werk-effect zit in de lagere decielen. Een heroriëntering van de taxshift naar de lagere inkomensgroepen, kan voor een financiële ruimte zorgen van € 8.700.000.000, die richting de sociale minima en minimumlonen kan gaan.

De premies voor elektrische auto’s liggen sowieso niet in het direct bereik van een modaal gezin. “Zou het systeem van bedrijfswagens worden afgeschaft, dan zou dat € 1.900.000.000 beschikbaar maken voor een ander mobiliteitsbeleid.

Federale middelen voor een tweede woning gaan in essentie naar gezinnen die al een woning hebben. Is een dergelijke ondersteuning dan wel nodig? vraagt Decenniumdoelen vzw zich af.

De sociale minima en minimumlonen zouden al verhoogd moeten zijn. “Het stond in het federaal regeerakkoord maar de regering heeft deze belofte gebroken, terwijl het een voorwaarde is om iedereen de kans te geven op een menswaardig leven. Dixit Yves Leterme in 2007. Het is bovendien geen onbetaalbare belofte. Volgens het Belgisch Planbureau kost het optrekken van de sociale minima tot aan de armoedegrens € 1.200.000.000.

De woonbonus subsidieert de woonkeuzes van vooral de midden- en hogere klasse ten koste van de lagere inkomensgroepen”, legt Decenniumdoelen vzw uit. “De afschaffing van de woonbonus in 10 jaar levert honderden miljoenen euro op, waarmee huurtoelagen en sociale woningen gesubsidieerd kunnen worden. Er blijven daarmee zelfs middelen over voor een klimaattoelage gericht op het klimaatneutraal maken van de minder goede huurwoningen en de goedkopere eigen woningen. Zo kunnen er in 10 jaar 100.000 sociale woningen bijkomen. Dat betekent dat 100.000 gezinnen nog een maximale huur van gemiddeld € 400 per maand betalen in plaats van ongeveer € 650 nu. Dat vermindert voor deze gezinnen hun armoederisico en de armoede daalt daarmee met minstens 2%.

En zo maar door. We hoeven met ons allen alleen te stoppen met blijven geloven dat ‘Trickle down’ ons ooit gaat overkomen; overal ter wereld zal maatschappelijk en politiek hard gestreden moeten worden tegen de werking van het Mattheus-principe en voor een redelijke sociale rechtvaardigheid waardoor de regionale kloven van levensgeluk tussen sociaal bepaalde groepen geslecht worden.

Bronnen: “Landen die inzetten op inclusief onderwijs hebben later gelukkigere burgers” door Inter Press Service, “Armoede halveren is haalbaar en betaalbaar als we stoppen met rijken te subsidiëren” door Helenka Spanjer en “Onderwijsstaking Polen: ‘Na de politie beseften veel leerkrachten dat het nu onze beurt was’” door Wim Benda; alledrie via DeWereldMorgen op 12 april 2019.