Op 14 oktober jl. sprak de Amerikaanse adviseur, econoom en hoogleraar Jeffrey Sachs het Europees parlement in Brussel een uur toe (hij had een kwartier spreektijd gekregen). Wat hij daar vertelde, vind ik van groot belang. Daarna beantwoorde hij in nog eens een uur uitgebreid de vragen, die hem gesteld werden. Sachs is overigens bekend geworden door zijn rol bij de overgang van communisme naar kapitalisme in Polen en de Sovjet-Unie en door zijn strijd tegen armoede. Ik pik twee vertaalde stukjes uit zijn bijdragen, die mij het meest aanspreken, maar wie zijn hele verhaal zou willen bekijken of lezen, kan hier terecht. Het lijkt mij zeer de moeite waard!

1. “De NAVO-top van Boekarest vond plaats in 2008, en op de eerste dag zei Bush dat we ons moeten inzetten voor de uitbreiding van de NAVO naar Oekraïne en Georgië. Bondskanselier Merkel reageerde: “George, ik vind dat geen goed idee. Dat is een Russische rode lijn. Het is echt niet veilig.” “Angela, Angela, kom op”, reageerde Bush, “we moeten het hier eens worden. Wij zijn de westerse alliantie. Hou je niet in.” Ze voerden de druk op, en op de tweede dag gaf Merkel toe. Ze kondigden aan dat de NAVO zou uitbreiden naar Oekraïne en Georgië, maar dan zonder datum. Kijk naar haar memoires, gepubliceerd in 2024. Ze schrijft daarin dat dit in Rusland zou worden vernomen als een oorlogsverklaring. Wat mij betreft”, zei Sachs, “was die tweede dag van de top van Boekarest de laatste dag van een Europees buitenlands beleid. Europa had moeten opstaan en zeggen: ‘dit is onzin, dit is een provocatie, dit is volstrekt overbodig’. Europa had het moeten stoppen. In plaats daarvan gaf Merkel dus toe, de Fransen gaven toe, en dat was het laatste wat we ooit nog van het Europese buitenlandse beleid hebben meegemaakt. Geen Europeaan heeft sindsdien een weerwoord tegen de Amerikanen uitgesproken, behalve onlangs, en zelfs dan alleen: “Alstublieft, papa, val Groenland niet binnen. Wij geven u alle bases die u wilt. Je kunt alles doen wat je wilt. Je kunt alle mineralen krijgen. Gewoon niet binnenvallen.” En ten tweede: “Doe alsjeblieft niet de dieseldeal”, verwijzend naar Trumps overeenkomst met Poetin om de sancties op de Russische dieselexport per direct op te heffen.”

2. “Dus, eerlijk gezegd”, zegt Sachs ter afsluiting van zijn referaat in Brussel, “ik hou van Europa, maar niet van het politieke leiderschap op dit moment. Ik begrijp het niet. Vroeger had Europa een stem, zelfs met zijn afhankelijkheid van de Verenigde Staten van Amerika. Er waren hier leiders, die een verschil maakten: Willy Brandt, Helmut Schmidt, Helmut Kohl, Gerhard Schröder, en ik zou zeggen Angela Merkel tot de eerste dag van de van NAVO-top in Boekarest. En Mitterrand; je kunt op en neer gaan in de lijst, maar dit waren echte mensen. Ze dachten, ze bespraken, ze debatteerden en ze kwamen op voor de Europese waarden na de Tweede Wereldoorlog. Dat zijn niet altijd jullie waarden geweest, maar het waren de waarden, die na de Tweede Wereldoorlog werden geleerd en versterkt, ik zou kunnen toevoegen: ‘gebaseerd op het beste van de westerse beschaving’”, aldus Sachs. “Het waren dus westerse waarden, alleen niet die welke altijd waren ingezet. Dit waren indrukwekkende mensen, die zich uitspraken, die zich verzetten tegen de oorlog in Irak, die opkwamen voor wat de ‘Ostpolitik’ genoemd werd, en die dit of dat afraadde, die de Slotakte van Helsinki, de OVSE en een ondeelbare veiligheid wilden. En dàt is het Europa dat mij voorstaat”, zei Sachs, “Ik weet dat het er is. Ik denk dat het de overweldigende wens is van de Europese bevolking. Daarom zal het mij niet verbazen, wanneer u binnenkort met een microscoop de goedkeuringsbeoordeling van president Macron kunt vinden. Ik denk niet dat het negatief zal uitpakken. Honderdduizenden jongeren in de straten van Frankrijk maken zich hier hard voor. En Merz moet de minst succesvolle en minst gewaardeerde bondskanselier in de moderne Duitse geschiedenis zijn, want hij is een oorlogsstoker. Waarom hij een oorlogsstoker is, kan ik niet begrijpen. Hij zou de telefoon moeten pakken en zijn tegenvoeter in Moskou moeten bellen en zeggen: “President Poetin, het is tijd dat we praten.” Dat had zelfs het eerste moeten zijn wat hij op zijn eerste dag als bondskanselier van Duitsland had moeten doen. Misschien was het onderhoud met Poetin teleurstellend geweest, maar dan zou hij het geprobeerd hebben. Hij heeft het nooit geprobeerd. Echter, dat is het Europa dat we nodig hebben.

Ik ben een buitenstaander, maar ik hou van Europa, dus ik wil niet dat jullie het opgeven. Ik denk niet dat het jaren van verandering vergt. Het vergt slechts een verandering van begrip en van hart. Ik zou u aanraden om het morgen te doen, voordat Oekraïne deze winter bevriest, zodat het lijden stopt. Europa komt niet op voor Oekraïne. Europa doodt Oekraïne. Mensen gaan er en masse dood; er is geen schoon drinkwater. Rusland voert de oorlog om nu te winnen, omdat Europa elke dag zegt dat het de oorlog voert om te winnen. Dit soort retoriek is volstrekte waanzin in dit nucleaire tijdperk, en waanzin gezien de inzet. En, om dit af te maken, het gaat hier niet om een staakt-het-vuren. Het gaat om een Europese politicus die opstaat en zegt: “Meneer Poetin, de NAVO zal niet uitbreiden naar Oekraïne of Georgië. Laten we nu de oorlog stoppen.” Daar gaat het om, en de oorlog zal op basis daarvan stoppen. Er zullen meningsverschillen blijven over de grenzen, want we zullen niet snel een juridische afwikkeling van de grenzen hebben. We zullen een bestandslijn en een lijn van administratieve controle hebben, zoals op veel plaatsen in deze wereld, en dat zou jaren of zelfs decennia kunnen duren. Maar de gevechten zouden dan stoppen, de waanzin zou stoppen, en de mars naar een nucleaire oorlog zou stoppen. Dat vereist elke dag te zeggen dat we geen staakt-het-vuren moeten hebben, maar vrede en ondeelbare veiligheid. En dat is gemakkelijk te bereiken, want de reden voor deze oorlog is absoluut duidelijk. Heel erg bedankt.” [Applaus]

Wie na deze – in mijn beleving lovenswaardige – woorden via het Nederlandse ‘Recht voor allen’ op de hoogte gehouden wil worden over bovenstaande problematiek en aanverwante ontwikkelingen kan hier klikken. Voorlopig wordt daar onder veel meer elke dinsdag, woensdag en donderdag om 17 uur een interview met met activistisch adviseur, bestuurder en onderzoeker Guido van Leemput uitgezonden; om de stand van zaken rond de Nederlandse en Europese oorlogskoorts te bespreken.