De wereld zien zoals die is

We moeten de wereld zien zoals ze echt is. Blinde vlekken en ooglappen moeten we weghalen. En er is een ongenaakbare van generatie op generatie doorgegeven blindheid. Ik zie haar voortdurend. Zelfs bij COP26 dit jaar, nu we heel goed weten wat de gevolgen van ons handelen zijn, blijft die blindheid prominent zichtbaar. Het is een blindheid van de overheden, een blindheid van de miljardairs en zelfs een blindheid van de bewegingen ertegen. De klimaatcrisis is met name veroorzaakt door gewelddadige, hebzuchtige en machtige mannen.

De patriarchale geest is te bekrompen om de rijke intelligentie, van ecologische kennis tot emotionele begaafdheid, op waarde te schatten

We zien onszelf niet als onderdeel van onze omgeving. We zien de natuur zelfs al als vijand, bedoeld om te overheersen en uit te buiten. De industriële en wetenschappelijke revoluties hebben het waanbeeld gecreëerd dat we als mens los staan van de ons omringende natuur. Echter, wanneer we oorlog voeren tegen de biodiversiteit van onze bossen en velden, dan voeren we een oorlog tegen onszelf. De chemische industrie wil zelfs zaad claimen en patenteren, omdat daar winst valt te halen. Onze mechanische geest is vergroeid geraakt met de geldmachine van uitputting. En die onaanvaardbare uitputtingscultuur, die aan het kapitalisme kleeft, is nooit los te zien van het genderdilemma. Of het nu de covid-19-pandemie is, droogte, de oliecrisis of voedselschaarste: noem een collectieve maatschappelijke inzinking en vrouwen lopen altijd de grootste klappen op. Meisjes en vrouwen zijn de eerste slachtoffers van steeds vaker voorkomende klimaatrampen. Van ontheemding – 80% is vrouw – tot armoede, dakloosheid, seksueel geweld en ziekte. Feitelijk behandelen we natuur en vrouwen hetzelfde: als een eigendom, een rechteloos en willoos voorwerp dat we naar hartelust kunnen uitbuiten.

We hebben onszelf aangeleerd om gemarginaliseerde groepen zoals vrouwen, de helft (!) van de mensheid, domweg te negeren. Voor velen is vrouwenwerk geen werk, is vrouwenkennis geen kennis. Terwijl de hele voedselvoorziening leunt op de gewoontes, kennis en kunde van vrouwen. De zorg voor de aarde, voor onze boerderijen, voor het eten, voor de kinderen, voor de ouderen, voor de zieken. Zorg; dat is het èchte werk. En zorg gaat lijnrecht in tegen de uitputtingseconomie. De patriarchale geest is te bekrompen om de rijke intelligentie, van ecologische kennis tot emotionele begaafdheid, op waarde te schatten.

Het is een probleem van gewelddadige, hebzuchtige, machtige, plunderende, zichzelf verrijkende mannen

Het wegvagen van bos en land gebeurde altijd al in de eerste plaats uit de handen van vrouwen. In dat verre verleden gaven we al niet om hen. Toen kregen vrouwelijke inzichten al geen prioriteit. Nu hebben de problemen met de opwarming van de aarde zichzelf tot prioriteit gemaakt. Want zodra je vrouwen verwaarloost, is het een kwestie van tijd voor de rest van de mensheid verwaarloosd wordt. Het gevolg is dat vandaag ieder mens en iedere plek op aarde bedreigd wordt.

Door de eeuwen heen schrikken mannen vrouwen af wanneer ze de bestaande machtsstructuren ter discussie stellen. Lees ‘De heks van Limbricht’ (2021) van Susan Smit naar het huiveringwekkend en waargebeurde verhaal van een vrouw die rond 1650 in de buurt van Sittard woonde. Zij trotseert de plaatselijke patriarchale heerschappij, zelfs als die haar wil breken. En om de wil van vrouwen te breken was eerder de ‘Malleus Maleficarum’ opgesteld, beter bekend als de ‘Heksenhamer’; een 15e-eeuws handboek voor de heksenjacht, met de meest effectieve foltermethoden om van hekserij beschuldigde vrouwen (lees: vrouwen die zich uitspreken en zich uitstekend zonder mannelijke beschermheer weten te redden) tot een bekentenis te dwingen en gedetailleerde richtlijnen voor de ondervraging van hen (lees: uithongeren en vrees aanjagen). De angst van mannen, vaak vermond als neerkijken op vrouwen, zit diep geworteld in ons culturele erfgoed. Kijk bijvoorbeeld vanaf het begin van het kolonialisme en je kunt de mannen identificeren, die ons met de huidige wereldproblemen hebben opgezadeld. Te beginnen met de paar honderd koopman-avonturiers, die de Oost- en West-Indische compagnieën creëerden. Het zijn de buitensporigheden waaruit ons kapitalisme en later ons kapitalistisch neoliberalisme groeide. Het is dus niet gewóón een mannenprobleem. Nee, het is een probleem van gewelddadige, hebzuchtige, machtige, plunderende, zichzelf verrijkende mannen. De huidige generatie mannelijke machthebbers zet dat onrecht tegen vrouwen en de wereld, zelfs tegen hun eigen kinderen en kleinkinderen, gewoon voort. Bij hen gaat het nog steeds over geld, hebzucht en ongelimiteerde, grenzeloze groei. Dat krijg je in een dominante mannencultuur.

De echte vaardigheid van leiderschap zit in de kracht van observeren

Het zijn altijd vrouwen geweest, die de strijd tegen onrecht leidden. Hier in Utrecht eren we Trijn van Leemput die op 2 mei 1577 een grote groep vrouwen zou hebben verzameld om op te trekken naar het kasteel Vredenburg, waar ze het signaal gaf om het kasteel te slopen. Vrouwen staan aan de zijlijn, buiten de club. Ze waren al 2 tot 4.000 jaar nooit aan de macht. Zij hadden geen privileges om te verliezen. Zij zijn gewend om in de marges te opereren, te denken en te handelen vanuit verdrukking. Al wat zij hadden was hun ondergeschiktheid. En wat kun je in hemelsnaam afnemen van iemand uit de marges?

In dit patriarchaat wordt alles weggenomen: ons bestaan, onze huizen, onze natuur. Het is bij mannen een blinde angst voor de realiteit, voor de waarheid, die hun reacties zo hevig maakt. Maar de echte vaardigheid van leiderschap zit in de kracht van observeren. Zie voortdurend het onrecht dat we voornemens zijn in de wereld te zetten, zie de pijn in de ogen van mensen. Ze hoeven met echte leiders niet te spreken, want hun lijden wordt door hun observatievermogen vanzelf gezien. Het gaat in werkelijk leiderschap om de vitale eigenschap van mededogen. Het vermogen van pijn horen en zien, en vooral van pijn voelen, mee te voelen. We moeten de wereld gaan zien zoals ze echt is. Daarvoor moeten we de ooglappen en blinde vlekken, die van generatie op generatie doorgegeven blindheid, eindelijk eens weghalen.

Bron: “Maar die natuur? Dat zijn wij!” uit de serie Klimaatdenkers: Ecofeministe Vandana Shiva door Naïm Derbali in DeGroeneAmsterdammer op 1 december 2021.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s