Altijd heb ik gedacht dat ‘Democratie’ de minst slechte staatsvorm is, omdat iedereen tot op zekere hoogte kan meebeslissen. We zijn met de huidige Amerikaanse president Donald Trump echter in een nieuw tijdgewricht beland. Dat zet aan tot herbezinning.

In de jaren ’80 waarschuwde Fred van der Spek* er al voor: wat als democratisch de democratie wordt afgeschaft? Toen al noemde hij voorbeelden van regeringsvoorstellen die dat als gevolg hadden. Voorbeelden, die we nu kunnen aanduiden met ‘de terugtredende overheid’.

De regering Trump is de overtreffende trap van het afschaffen van elke gemeenschapszin, elke onderlinge verbondenheid en elk idee dat er een doel in ons leven is dat groter is dan onze individuele verlangens. Donald Trump is helemaal niet het verhaal van een schertsfiguur. Hij verwoordt een woedende reactie op de groeiende macht van elkaar overlappende politieke en sociale bewegingen die een rechtvaardiger en veiliger wereld eisen. In plaats van verdere vooruitgang waarbij winstverlies mogelijk is, bundelde de bende rondom Trump, bestaande uit roofzuchtige kredietverstrekkers, oorlogs- en ‘veiligheids’-profiteurs en vervuilers die de aarde willens en wetens al lang ontwrichten, hun krachten om de regering over te nemen en hun op misdadige wijze verworven rijkdom te beschermen en nog verder te vergroten. Na tientallen jaren toekijken hoe het publieke domein sinds Ronald Reagan vanaf 1981 stukje bij beetje werd geprivatiseerd, hoe deregulering te langzaam naar hun zin werd doorgevoerd (al was het snel genoeg om de wereld al in 2008 een mondiale crisis te bezorgen), hebben Trump en de zijnen nu de wereldmacht gegrepen. Hun overname is voltooid: de rijksten hebben alle touwtjes in handen.

Een pijnlijke waarheid voor iedereen die wil dat recht gedaan wordt

Dit had nooit kunnen gebeuren als de boodschap van Reagan, dat de overheid niet de oplossing is maar het probleem, niet was gevolgd door decennia vol neoliberale deregulering, die in wezen omkoperij rechtvaardigde, decennia waarin schunnig hoge bedragen van de industrie naar de politiek stroomden en waarin politici na afloop van hun politieke carrière topfuncties in grootbedrijven bekleden en topfunctionarissen van grootbedrijven die politicus worden. Decennia waarin verslaggeving in de media over inhoudelijke zaken plaats gemaakt heeft voor reality-tv over wie wat over wie heeft gezegd en wie waar aan de leiding gaat in welke peiling. Al met al werden volgens het Tyndall Report gedurende de hele laatste Amerikaanse verkiezingsperiode in de drie grootste Amerikaanse nieuwsprogramma’s slechts 32 minuten besteed aan analyse van specifiek beleid en het geven van uitleg welke consequenties de standpunten van de verschillende kandidaten over deregulering en gezondheidszorg hadden voor het leven van de kiezers. Dat krijg je ervan als alleen de hoogte van kijkcijfers telt voor wat op TV aangeboden wordt. Trump heeft het probleem, waar Westerse democratieën onder leiden, niet gecreëerd maar er slechts van geprofiteerd. Dat Bill en Hillary Clinton met hun Foundation de morele grenzen al tientallen jaren hebben opgerekt bood Trump de kans om nu alle morele grenzen weg te vagen.

Elke minuut dat Trump president is, stijgt de waarde van het merk ‘Trump’ en van zijn actieve bedrijven. Daardoor profiteert hij direct en significant van deze openbare functie. Precies wat hij voor ogen heeft met dit presidentschap en precies wat de regelgeving omtrent belangenverstrengeling probeert te verhinderen. In de wereld van Trump is straffeloosheid, meer nog dan bergen met goud, het ultieme teken van succes.

Dit alles gaat veel verder dan het begunstigen van eigen familieleden of vrienden door autoriteiten door hen opdrachten te gunnen of door hen in hoge functies te benoemen. Het is een familiebedrijf met regeringsmacht als winstoogmerk; een bedrijf dat niet meer en niet minder dan het merk ‘Trump’ te gelde maakt. En als hij er dan toch met zijn bende zit, dan ook maar zo snel en zoveel mogelijk humanitair recht om zeep helpen, als dat winstmarges beperkt; zelfs al koersen we met elkaar daarmee af op een aarde die 4 tot 6 ⁰C warmer wordt met onbekende maar zeker desastreuze gevolgen voor een substantieel deel van de mensheid, laat staan voor alles wat leeft.

Enkele maanden na het aantreden van de nieuwe regering Trump stond op het omslag van The New Yorker een tekening van Donald Trump, die golfballen tegen het Witte Huis mepte en het ene na het andere raam verbrijzelde. Deze tekening verbeeldt een pijnlijke waarheid voor iedereen die wil dat humaan recht gedaan wordt. Naast het concrete beleid, dat voorziet in afschaffen van veel beleidsregels, bombardementen met kruisraketten (waarover de regeringsleiders van de hele Westerse Wereld in elke taal de schendig van het Internationale Recht verzwegen) en ander onproportioneel binnen- en buitenlands geweld, verlagen van belastingen voor grootbedrijven en grootverdieners, tweedeling instellen voor immigranten, ziektekostenverzekeringen afschaffen en wat dies meer zij; met elke vermeende overschrijding van morele grenzen, met elk ‘alternatief feit’ dus onbeschaamde leugen en met elke gestoorde tweet besmeuren en vernielen deze Amerikaanse regeringsleiders de openbare sfeer waaraan zij altijd al maling hadden.

Bron: Deel I van “Nee is niet genoeg tegen Trumps schockpolitiek voor de wereld die we nodig hebben” (2017) door Naomie Klein uit het Engels vertaald door Jan Willem Reitma en Pon Ruiter en in het Nederlands uitgegeven door De Geus in Amsterdam.

* A.G. (Fred) van der Spek, geboren op 13 december 1923, is een voormalig Nederlands politicus. Hij was onder meer fractievoorzitter, lijsttrekker en in 1957 medeoprichter van de Pacifistisch Socialistische Partij (PSP), die zichzelf in 1991 ophief.

Dit weekend moest ik wat tijd overbruggen bij het Spui in Amsterdam. Voor de Atheneum Boekhandel, waar ik vroeger altijd wel een boek kocht als ik in Amsterdam was, staan bankjes. Daar overbrugde ik mijn tijd met uitzicht op ‘Het Lieverdje’. Daar begon het allemaal in Nederland, herinnerde ik me. De politie wist er geen raad mee en de Amsterdamse burgemeester – kom, hoe heette die ook weer – werd naar huis gestuurd. In heel Europa was het overigens onrustig en 1968 staat voor de omslag.

De generatie jongeren van na de oorlog was 23 jaar of jonger en had geen trek meer in de hypocrisie waarin zo’n beetje alle verhoudingen met de generatie van hun ouders gedrenkt leek. Na de Tweede Wereldoorlog legde de Nederlandse regering eerst de focus op herstel van de koloniale verhoudingen in Indonesië, in plaats van – wat verteld werd – de wederopbouw. De Amerikanen, die ons hadden helpen bevrijden, probeerden nu Vietnam te annexeren. Nederland steunde het ‘appartheids-regime’ in Zuid-Afrika, waarheen familie geëmigreerd was, en Israël, waar land van Palestijnen wetteloos onteigend was. Speculanten lieten huizen leeg staan, terwijl er woningnood was. Zichzelf noemend ‘werkschuw tuig’ protesteerde tegen de vervaardiging van nog meer atoombommen. De Russen, die ons bevrijd hadden, werden als grootste vijand gezien. In de kringen, waarin ik verkeerde, werd zondags de preek uitvoerig bediscusieerd en of de slang in het Paradijs werkelijk gesproken had. En dat terwijl dit alles in de wereld gebeurde. Duitsland was lid van de NATO. Een muur van prikkeldraad en landmijnen lag tussen onze Russische bevrijders en de Duitse bezetters van weleer.

1968 fungeert voor conservatieven echter als kantelpunt tussen orde en chaos, tussen opbouw en verval.

En hier moet toch echt iets rechtgezet worden: in tegenstelling tot wat vanuit rechts-conservatieve hoek wordt beweerd, was 1968 helemaal geen homogeen links gebeuren, maar slechts een breuk tussen een ‘oud-links’ en een ‘nieuw links’. Hij maakte deel uit van een generatieconflict tussen vooroorlogse militanten en de na-oorlogse links-georiënteerde jongeren. Eerstgenoemden waren doorgaans Sovjet-getrouw, hadden een klassieke opvatting over het proletariaat en de revolutie en beschouwden de klassenstrijd als de kortste weg naar de totale emancipatie. De na-oorlogse generatie schoof naast die klassenstrijd andere thema’s naar voren: anti-autoritarisme, anti-imperialisme, anti-racisme, feminisme, pacifisme en verzet tegen de op Amerikaans denken gebaseerde consumptiesamenleving. Daarbij werden door de na-oorlogse jongeren directe actievormen verkozen boven het traditionele arsenaal van de arbeidersbeweging: confrontaties met de politie, sit-ins, vervreemdende rituele bijeenkomsten veelal onder invloed van drugs rondom Het Lieverdje en wilde stakingen. Deze breuk tekende zich overigens in vrijwel alle Westerse landen af.

De klassieke linkse stokpaardjes over de strijd tussen arbeid en kapitaal verdween 1968 niet, maar werd aangevuld met nieuwe vormen van strijd:
de strijd tegen autoritaire en logge Calvinistische structuren,
de strijd van minderheden – waaronder de 50% van de mensheid aan vrouwen – om erkenning en rechten en
de strijd om zelfbeschikking.
Een strijd ook om autonomie in de vele betekenissen van het woord, met als focussen het gezin, het lichaam en de maatschappelijke rolverdelingen,
en een strijd om authenticiteit en
om een leefbare aarde met als inzet natuur.
De een vond dit belangrijker en de ander dat. Hierdoor buitelden nieuwe sociale bewegingen vanaf de zeventiger jaren over elkaar heen.

Ikzelf ging halverwege die zeventiger jaren nog met idealen mijn militaire dienstplicht vervullen, en werd door een bijna-inzet bij de Amsterdamse Nieuwmarktrellen in vertwijfeling gebracht. Het bracht me later bij de Pacifistisch Socialistische Partij, die overigens ook streed voor feminisme, homo-rechten en natuur.

Het idee dat 1968 een breuklijn was tussen een harmonieuze ordentelijke samenleving daarvoor en een chaotische daarna is een historische fantasie. Een wensdenken van de categorie “Vroeger was alles veel beter”. Lees “Na de bevrijding: de loodzware jaren 1945 – 1950” (2014) van Ad van Liempt er eens op na; ISBN 9789460036927.

Ik heb de jaren voor 1968 ook zo niet beleefd. Wel waren er ineens De Beatles, die ervoor zorgden dat jongeren hun eigen muziek kregen. De periode van de zeventiger en tachtiger jaren zie ik achteraf juist wel als een ordelijke en zeer vreedzame waarin de verzorgingstaat vanuit al die sociale bewegingen opgetuigd werd. De Nederlandse welvaart werd die jaren verdeeld.

De afbraak daarna vanaf de tachtiger jaren tot op heden maakte ik er ook van mee. En hoogstwaarschijnlijk zal ook het komende kabinet verder gaan met Amerikaniseren door het in de kaart spelen van grootbanken, grootbedrijven, multinationals en andere private partijen ten koste van ons belastinggeld.

We hebben ze met elkaar aan een meerderheid geholpen en moeten het er maar weer mee doen. En wie weet hebben anderen na Rutte I en II nog wel hooggespannen verwachtingen van Rutte III. Ik wou dat ik er nog in geloofde.

Bron: “Links van links: over ‘identity politics’, 1968 en conservatisme” door Thomas Decreus via DeWereldMorgen op 15 september 2017.

In de lieve Belgische stad Gent worden momenteel de Gentse feesten gevierd. Eric Goeman, een van de coördinatoren/moderatoren, is er alles aan gelegen de gelegenheid te baat te nemen om met de feestvierders een nieuwe linkse vuist te smeden. Hij organiseert daartoe de Gentse Feestendebatten 2017.

In de 70-er jaren zag ik een akelige wereld van het communisme, vertegenwoordigd door de Sovjet-Unie, en China, en Cuba, waar dwang gelijk was aan beleid. En een akelige wereld van het liberalisme, vertegenwoordigd door de Verenigde Staten van Amerika, waar vrijheid gepredikt werd maar geld regeerde. Ik wilde een politiek bestuur dat nog nergens vormgegeven was. Ik wilde, wijs geworden door vervulling van mijn militaire dienstplicht, een democratische socialistische wereld waarin militaire legers wereldwijd overbodig werden.

Met de val van de muur, nu 28 jaar geleden, hebben we ons hier in Europa met elkaar – enkele diehards daargelaten – overgegeven aan de denkbeelden in de VS over economie, heerschappij en vrijheid. Omdat ik vrijheid en vrijheid van meningsuiting altijd al een groot goed vind, vervulde ik mijn militaire dienstplicht zonder een beroep te doen op vrijstelling wegens een verzonnen gebrek. Nooit ben ik voorstander geweest van een vrijheid zonder morele grenzen. Mensen zijn volgens mij het meest coöperatief wanneer de machtsverschillen overbrugbaar zijn. Daarom ben ik altijd al, net als Goeman, voor een links socialistische overheid. Overigens wel een die democratische gekozen wordt. Alleen dan worden de sterken niet te sterk en kan onze overheid de zwakkeren tegen de sterken beschermen.

Nu zijn er politieke partijen die niet meer aan links of rechts ‘doen’. Die bepleiten bijvoorbeeld, zoals de Partij voor de Dieren, gewoon een betere wereld door zich tegen elke onderdrukking te verzetten, inclusief die van dieren. Achterliggende gedachte is, als ik het goed heb begrepen, dat wanneer we goed voor dieren zijn, we vanzelfsprekend ook goed voor mensen zullen zijn.

Ik noem mijzelf zelfs nu, in dit tijdspanne waarin in heel Europa iedereen alles in geld uitdrukt, in verdienmodellen en in winst, nog steeds een socialist. Bij mij in huis is weliswaar een nieuwe liberale partij ontstaan. Een partij die, volgens de partijleider Yohan Bird, goed zal zijn voor alle mensen. Echter, hoewel ik deze Bird en hetgeen hij over zijn partij vertelt een warm hart toedraag, zal ik er geen lid van worden. Ik zit niet te wachten op iets tussen D66 en VVD in, maar op een partij die haar politiek over een heel andere boeg gooit; een plan B. Of C.

Wat, immers, is het verschil tussen mijn voorgestane links en het rechts van D66 of de VVD; tussen ‘echt’ socialistisch en het wijdverbreide (neo-)liberaal?
Wijlen Belgisch socialistisch en vrijzinnig moraalfilosoof Jaap Kruithof zei: “Links staat voor meer sociale gelijkheid, dus meer sociale rechtvaardigheid. Rechts voor meer sociale ongelijkheid, dus minder sociale rechtvaardigheid.
Voor rechts is echter alles simpel, voor links is alles complex.
Rechts hoeft alleen maar de historische sociale verwezenlijkingen af te breken. Links moet de sociale verwezenlijkingen, zoals de verzorgingsstaat en de sociale zekerheid verdedigen, tenminste proberen te behouden en nieuwe sociale beschermingen opbouwen en uitbreiden, ook Europees en mondiaal.
Door de neoliberale globalisering is rechts in de aanval en is links in het defensief gedrukt.
Links heeft gelijk, maar gelijk hebben en gelijk krijgen zijn twee verschillende dingen.”

“Waarom dat defensief?”, vraag ik mij af. De Nederlands filosoof, politiek denker en wiskundige Baruch Spinoza, beter bekend als ‘Spinoza’, stelde dat de 2 belangrijkste passies van de mens ‘hoop’ en ‘vrees’ zijn. Rechts populisme speelt meestal in op de ‘vrees’. Links op ‘hoop’.

Zou het niet mooi zijn wanneer mensen ondanks de afgelopen decennia,
waarin wij geconfronteerd zijn met falend arbeidsbeleid, opeenvolgende besparingen op overheidsuitgaven, onrechtvaardige fiscaliteit, migratie, afbraak van sociale zekerheid, en geconfronteerd worden met huidige regeringen die nog steeds willen snoeien in de sociale zekerheid, de arbeid neoliberaliseren (Macron) of flexibiliseren (D66, VVD), de werkende mensen laten opdraaien voor de belastingen die multinationals en de vermogenden niet betalen, de armen en migranten bestrijden in plaats van de oorzaken van armoede en/of migratie aan te pakken,
ondanks dit alles juist meer ‘hoop’ ontwikkelden? Hoop dat we de samenleving wèl ingrijpend kunnen veranderen. Hoop dat we een rechtvaardiger samenleving kunnen opbouwen; hoop op een rechtvaardig ingerichte wereldmaatschappij? Is dàt niet juist de taak van ‘de’ politiek, en zeker van links? Zo u wilt van een links populisme?

In België leven momenteel 1.750.000 van de 12.000.000 mensen in armoede; dat is 15% van de bevolking. In Nederland leeft volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek 10% van de bevolking in armoede. Dat wil zeggen dat het benodigde consumptieniveau om maatschappelijk te participeren niet bereikt wordt. In VVD-beleid wordt gek genoeg over een participatie-samenleving gesproken. Verderop in de wereld betekent armoede overigens honger, ziekte of dood. In deze 2 rijke landen, waar geld genoeg is maar onrechtvaardig is verdeeld, is het tijd om Albert Camus maar weer eens te herlezen. Deze Franse filosoof, journalist en schrijver zei immers “Als de mens er niet in slaagt gerechtigheid en vrijheid te verzoenen, dan slaagt hij nergens in.”

Volgens mij heeft Goeman gelijk en ik hoop dat hij erin slaagt er aan bij te dragen om links weer een gezicht te geven.

Bron: “Gentse Feestendebatten: Is God almachtig en de mens barmhartig?” door Eric Goeman via DeWereldMorgen op 25 juli 2017 en het Centraal bureau voor de Statistiek op 18 augustus 2016.

Zou het er dan toch van komen … dat de vervuiler betaalt? De 45ste Amerikaanse president Donald John Trump zal er niet aan beginnen; dat zou winstmarges aantasten en America in zijn ogen small in plaats van Great again maken. En hier in het Westen, ten oosten van de Verenigde Staten van Amerika, hebben we al helemaal geen politieke zwaargewichten die een andere koers durven aan te houden dan de Amerikaanse president gebiedt. Voor Amerika komen de wijzen niet uit het oosten, maar van binnenuit. We moeten het immers kennelijk weer hebben van Amerikaanse instituties om de generositeit van Trump te stoppen en de strijd aan te gaan met grootbedrijven. Eerder waren het Amerikaanse rechters, die zelfs van het presidentieel beleid eisen dat het voldoet aan grondrechten, afgesloten VN-verdragen en bestaande Amerikaanse wetgeving. Nu zijn het Amerikaanse lokale overheden die het voor burgers en ingezetenen opnemen.

De districten Marin en San Mateo, en de stad Imperial Beach hebben tegen tientallen gas-, olie-, en steenkoolbedrijven, waaronder BP, Chevron, Exxon Mobil, Shell en Total, afzonderlijke rechtszaken aangespannen. Deze 3 Californische lokale overheden eisen dat dit soort vervuilers opdraaien voor kosten die zeespiegelstijging veroorzaakt. Ze stellen dat hun activiteiten willens en wetens particuliere en openbare bezittingen in gevaar brengen en het recht van de inwoners van Californië op gezondheid, veiligheid en vrede aantast.

Volgens Sophie Marjanac, jurist bij de Londense milieuorganisatie ClientEarth, worden wereldwijd dergelijke zaken aangespannen tegen bedrijven en regeringen die verantwoordelijk zijn voor CO2-uitstoot: “Dit is een moment zonder precedent als het gaat om procesvoering op het gebied van klimaat.”

Het gaat de lokale overheden onder meer om wegen, die overstromen, en schade aan huizen. Ze doen een beroep op de wetgeving over nalatigheid, overlast en – voor het eerst – ook over productaansprakelijkheid. Deze wetten beschermen consumenten tegen producten die gevaarlijk zijn. Ze stellen daarbij dat deze tientallen bedrijven al jarenlang wisten van de gevaren van hun producten, maar niets ondernamen, hun productie zelfs uitbreidden en bestaande regelgeving ondermijnden.

In mijn ogen maken zulke overheden en rechters Amerika Great. Misschien moeten we het in West-Europa ook van dergelijke instituties hebben, want welke machtspoliticus zich in Europa – laat staan in Nederland – hard maakt voor echt-duurzame politiek, is mij een vraag. Of zie ik iemand over het hoofd?

Bron: “Oliebedrijven voor rechter om zeespiegelstijging” door Inter Press Service via DeWereldMorgen op 20 juli 2017.

Terwijl ik mij zaterdagochtend 29 april op het dak van NEMO in Amsterdam aansloot bij de – in goed Nederlands – ‘People’s Climate March’, werd in Duitsland de daad bij het woord van onze roep gevoegd. Tijdens het lange weekend van zaterdag 29 april tot en met maandag 1 mei, daar de (feest-)Dag van de Arbeid, haalde Duitsland 85% van zijn totale elektriciteitsverbruik uit hernieuwbare bronnen zoals biomassa, waterkracht, wind en zon. Dat is een nieuw nationaal record. De Duitse kerncentrales draaiden 30 april op een laag pitje en de meeste steenkoolcentrales lagen stil.

In de hele maand maart van dit jaar haalde Duitsland al meer dan 40% van zijn elektriciteit uit hernieuwbare bronnen. Duitsland loopt ook voorop in energie-efficiëntie; het heeft wat betreft energieproductie en -verbruik de zuinigste economie ter wereld. Allemaal recente Duitse successen na 2016; mondiaal het heetste jaar, het jaar met het minste ijs en de hoogste zeespiegel.

Daar kunnen wij in Nederland niet tegenop. Bij ons halen burgers hun investeringen in zonnecellen er niet eens uit, wanneer zij gaan terugleveren; meer energie opwekken dan zelf verbruiken. Zo zijn onze regels.

Overigens gaat ook de helft (€ 3.200.000.000) van de € 6.300.000.000 EU-subsidies om de steenkolensector te ondersteunen naar deze prestigieuze oosterbuur. En dat terwijl Nederland die sector met 10% (€ 639.000.000) van dat totaalbedrag steunt. Raar toch, dat zelfs in ons laaggelegen land nog met belastinggeld een zwaar vervuilende CO2-producerende industrie overeind gehouden wordt, die onder meer de zeespiegel helpt stijgen.

Bronnen: “Climate Breaks All Records: Hottest Year, Lowest Ice, Highest Sea Level” door IPS World Desk via Inter Press Service op 22 maart 2017 en “Duitsland breekt record gebruik hernieuwbare energie” en “EU-lidstaten geven 6 miljard subsidies aan steenkool”, beide door Inter Press Service via de website van De Wereld Morgen op 9 mei 2017.